J. Hoogland - Prinses Irene Brigade

Ga naar de inhoud

J. Hoogland

Erelijst gesneuvelden > Namenlijst slachtoffers Indië
Achternaam: Hoogland
Voornamen: Jan
Voorletters: J.
Rang: Res.Tlt.7e Det.Zd.Afrika Kon.Ned.Brig.Prinses Irene
Mil. onderdeel: KL.
Geboorteplaats: Broek op Langedijk
Geboortedatum: 22-04-1915
Overlijdensplaats: Nrd. Atl. Oceaan a/b m.s. Abosso II
Overlijdensdatum: 29-10-1942
Gedenkplaats: Zeemansgraf
Gedenkboek: 38
Bron: www.ogs.nl

Jan  Hoogland (Bron: Toevallig gevallen van Arie Kaan)

F
amilie en jeugd
Jan Hoogland werd op 22 april 1915 geboren in Broek op Langendijk. Hij was de oudste zoon van Arie Hoogland (1890–1949) en Hermina Ploeg (1890–1969). Zijn ouders trouwden op 27 mei 1914 in Broek op Langendijk.
Het gezin telde zeven kinderen. Onder hen waren:
  • Jan (1915–1942);
  • Trijntje (1921–1982);
  • Hermina (1925–2005);
  • Arie (geboren in 1930).

an was de oudste van het gezin. Bij zijn geboorte woog hij slechts drie pond en moest hij in een couveuse worden verzorgd. Dat was in die tijd nog een eenvoudig glazen kistje op een verhoging, dat met behulp van kruiken op temperatuur werd gehouden. Hij overleefde deze moeilijke start, maar zijn gezondheid bleef hem gedurende zijn leven parten spelen.
Na de lagere school werkte Jan tot zijn zestiende jaar bij een tuinbouwer. Daarnaast volgde hij 's avonds lessen bij een onderwijzer en deed hij een cursus voor marconist. Tussen zijn zestiende en achttiende jaar was hij door een nierziekte twee jaar aan bed gekluisterd.
Ondanks zijn gezondheidsproblemen werd hij goedgekeurd voor militaire dienst. Hij werd opgeleid als marconist en kwam vervolgens bij de grote vaart terecht, waarbij hij onder meer reizen maakte richting de Oostzee.

Staande rechts Jan op 19 juli 1940 met een vriend (Bron: Toevallig gevallen van  Arie Kaan)

Mobilisatie en de Duitse inval
Tijdens de mobilisatie in september 1939 werd Jan geplaatst in Fort IJmuiden.
Begin mei 1940 bezocht hij met zijn motorfiets nog zijn familie in Broek op Langendijk. Hij zwaaide vrolijk naar zijn familie toen hij weer vertrok. Niemand kon toen vermoeden dat dit de laatste keer zou zijn dat zij hem in Nederland zouden zien.

De overtocht van IJmuiden naar Engeland
Op 14 mei 1940 moesten in IJmuiden ongeveer duizend Duitse krijgsgevangenen naar Engeland worden overgebracht. Jan Hoogland was een van de Nederlandse militairen die hen begeleidden.
Voor deze overtocht werd het schip Tesselstroom gevorderd. De kapitein was aanvankelijk niet bereid onmiddellijk te vertrekken. Pas nadat hem de officiële papieren waren getoond en hij met een vuurwapen onder druk was gezet, maakte hij het schip gereed voor vertrek.
Aan boord bevonden zich ongeveer zeventien bewakers, onder wie Bert van der Haas. De overtocht verliep gevaarlijk. Een Duits vliegtuig scheerde laag over het schip en beschoot het. Daarbij viel een dode en raakte Jan gewond aan zijn rug.
Na de aanval verdween het vliegtuig, maar vervolgens werd het schip bedreigd door een Duitse onderzeeboot. De kapitein voer zigzaggend om de torpedo's te ontwijken. Achteraf bleek dat het schip op die manier ook twee mijnenvelden was gepasseerd.
Op 15 mei bereikte de Tesselstroom Dover. De Nederlandse militairen mochten aanvankelijk niet van boord. Eerst moest worden vastgesteld wie zij waren. Vervolgens werden zij naar de Patriotic School in Londen gebracht, waar zij uitgebreid werden ondervraagd en onder bewaking stonden.
De mannen die hun leven hadden gewaagd om Duitse krijgsgevangenen naar Engeland te vervoeren, werden aanvankelijk zelf als krijgsgevangenen behandeld.

Bij de Nederlandse troepen in Engeland
Na de ondervraging werd Jan ingedeeld bij de Nederlandse troepen in Porthcawl in Wales. Hij kreeg onder meer de bewaking van het vliegveld in Cardiff als taak.
Tijdens zijn verblijf in Wales leerde hij Aurian kennen. Zij werkte bij het Vrouwelijk Hulpkorps en was gestationeerd op een RAF-kamp. Jan en Aurian kregen een relatie en trouwden op 26 augustus 1941 in Cardiff.
De familie van Jan in Nederland wist aanvankelijk niets van het huwelijk. Het laatste levensteken dat zijn ouders via het Rode Kruis hadden ontvangen, dateerde uit juni 1941.
Via Congleton kwam Jan terecht in Wrottesley Park bij Wolverhampton. Daar voltooide hij met succes een parachutisten- en officiersopleiding. Hij werd bevorderd tot tweede luitenant.
In 1965 beschreef zijn zus Tine Hoogland het leven van haar broer in het boekje Oorlogsgraf in de golven.
Hieronder een brief van een vriend van Jan uit Zuid-Afrika aan de familie van Jan Hoogland:

3 april 1946.
Morgenrood, Pinelands, Zuid-Afrika

Geachte meneer en mevrouw,

Na lange tijd wachten zijn de foto's eindelijk klaar van  uw zoon. Indien u dat wenst, kan ik er ook een vergroting van laten maken, maar  dan wel liefst spoedig, want door de oorlog zitten we ook schaars in  fotomateriaal. Die vergroting had Jan ook en die was prachtig.
In dank heb ik uw brief ontvangen. Ik loop al sinds de  bevrijding van Holland met het plan rond u te schrijven, maar had de moed er  niet voor. Doch nu kan ik een zware last van mij afwerpen. Verder bied ik u ook, en namens mijn vrouw, onze condoleance aan. Hieronder laat ik u in het kort  weten hoe we Jan hebben leren kennen. In juli '42 kwam ik met mijn vrouw en Mollie Visser in de Hollandse Club. Daar maakten we kennis met Jan, we vonden  hem direct sympathiek en hij gaf een correcte indruk. Hij vertelde dat hij een  poosje in Kaapstad moest blijven. Hij kwam nu terug van Brits Indië en hoopte  hiervan dan weer terug te keren naar Engeland. Hij was toen Holland werd binnen  gevallen, nog in de Haarlemmerhout aan het vechten geweest.
Toen Holland capituleerde is hij vanuit IJmuiden  vrijwillig meegegaan als escorte van Duitse krijgsgevangenen. In Engeland is hij  toen opgeleid voor parachutist. Ook heeft hij daar Aurian ontmoet, die later  zijn vrouw is geworden. Toen ons Indië in oorlog kwam moest hij daar heen, maar  is niet verder gekomen dan Colombo. Na een kort verblijf aldaar, keerden ze  terug richting Europa, maar deden eerst Kaapstad aan, alwaar ik Jan dan leerde  kennen. Meteen heb ik toen een afspraak met hem gemaakt voor de volgende  zaterdag, om hem de omgeving van Kaapstad te laten zien. We hadden toen nog niet zo'n gebrek aan benzine. Hij heeft toen buitengewoon genoten van die rit. Daarna  heeft hij uitstel gekregen voor zijn vertrek naar Engeland, want hij moest zijn  amandelen laten wegnemen. Vier dagen is hij daarvoor in het hospitaal geweest. Onderhand leerde ik Jan kennen als een beste vriend. Het was een pracht kerel, vrolijk, correct, zakelijk en betrouwbaar. Hij was een man waarvoor ieder door  het vuur zou gaan.
Onderhand werd het bekend dat Jan het ondercommando over het 7de contigent Nederlanders zou hebben, dat hier uit Kaapstad zou vertrekken. Daar ging dus weer een tijd mee heen.
Jan was ondertussen een soort lid van ons gezin geworden. Hij was bijna altijd bij ons, we hebben menige vrolijke avond aan hem te danken, want hij was een  goed verteller.
Het was mij altijd een genoegen Jan zo echt huiselijk hij de haard te zien  zitten. Hij had allerlei verhalen over Holland en Engeland. Vooral over de tijd dat hij op zee was en veel vertelde van zijn ouders en van zijn vrouw. Ja, hij  was een zeer geziene figuur bij ons, er ging veel invloed van zijn persoon uit.  Hij heeft herhaaldelijk gevraagd u en zijn vrouw te schrijven, als er iets verkeerd zou gaan. Jan zijn vrouw heb ik ook geschreven en foto’s gestuurd.
Wat de naam van het schip aangaat kan ik u niet inlichten. Ik heb hem zelf aan boord gebracht, maar namen van schepen waren in die dagen niet bekend. Het schip is in de Ierse Zee vergaan. Er zijn nog overlevenden, maar niet hier. Waarschijnlijk zou het Nederlands consulaat van Kaapstad of Londen u kunnen  inlichten.
Ik ben er zeker van dat Jan als een held is heengegaan. God heeft Hem tot zich genomen. Al is het voor ons begrip toch te vroeg geweest. Moge hij in vrede rusten.
Nu, geachte meneer en mevrouw, zo heb ik u dan het één en ander verteld; mocht u  meer willen weten, dan zal ik met liefde weer antwoorden.

Hoogachtend,
Filip Buining.

Uitzending naar het Verre Oosten
Toen Nederlands-Indië door Japan werd bedreigd en uiteindelijk in oorlog kwam, werden Nederlandse militairen vanuit Engeland ingezet voor de strijd in het Verre Oosten.
Jan meldde zich voor uitzending. Hij wilde graag tegen de Japanners vechten. Zijn vrouw Aurian probeerde te voorkomen dat zij van elkaar gescheiden zouden worden. Samen bezochten zij zelfs de minister van Koloniën in Londen om te vragen of zij met Jan mee mocht reizen. Dat verzoek werd niet ingewilligd.
In zijn afscheidsbrief aan zijn ouders, gedateerd 3 januari 1942, schreef hij dat hij gelukkig was met zijn vrouw, maar dat het afscheid hem zwaar viel. Hij besefte dat de reis gevaarlijk zou worden. Toch wilde hij zijn vaderland en het Nederlandse overzeese gebied dienen.

"Royal Netherlands Brigade
'Princess Irene'
Officers Mess I
Wrotterley Park, Wolverhampton
3 januari 1942

Lieve vader en moeder, broers en zusters,

Ik hoop dat jullie deze brief nooit ontvangen, want dat  zal dan betekenen dat ik mijn leven gegeven heb voor mijn vaderland, zoals reeds  zovelen voor mij gedaan hebben. Maar dat is niet erg en de zaak waarvoor we strijden waardig.
Ik ben erg gelukkig geweest en heb de officiersopleiding gevolgd, en ben nu al bijna een half jaar 2e luitenant. Verder ben ik getrouwd,  we zijn erg gelukkig, maar we hebben het beiden moeilijk, daar ik a.s. dinsdag wegga. Ik ben één van de velen van de Nederlandse Troepen in Engeland, die  overgeplaatst zijn om in Ned. Indië tegen de Japanners te vechten.
We gaan met een Nederlands troepenschip, één van onze  passagiersschepen, en zullen ongeveer 10 weken werk hebben. Ik ben niet bang om  te vallen, maar ik wil zo erg graag leven, want ik ben zo gelukkig met mijn  vrouw. Maar één ding weet ik, als mijn laatste ogenblik daar is, dat ik me  overgeef aan de Genade van God. Ik heb niet meer zoveel te vertellen als  vroeger, en niet meer zo'n grote mond in godsdienstige dingen. Ik ben de zondaar  en daar zijn alleen Gods uitgestrekte Vaderarmen. Doe iedereen de groeten, de heel familie en al mijn vrienden, en als mijn vrouw er het leven afbrengt, dan  zult u haar zien. Ze zal pensioen ontvangen en geldelijk geen zorgen hebben Nu vader en moeder, een zoen van uw zoon, broers en zusters hetzelfde.
Bedankt voor alles wat u voor mij deed. Ik heb gedaan wat ik kon voor mijn vaderland en ons Rijk overzee.
Uw zoon en broeder voor de laatste maal.

Jan

Wees niet te bedroefd over me, maar wees een beetje  trots."

Wat gebeurde er precies in Colombo?
Van het detachement, dat bestond uit twintig officieren en 137 onderofficieren, korporaals en manschappen, werden twee sergeanten en twee dienstplichtigen afgekeurd voor tropendienst. Ook luitenant Jan Hoogland werd niet geschikt bevonden voor dienst in de tropen.
Voor hem werd aanvankelijk een passende functie gevonden in de haven van Trincomalee. Jan diende echter een verzoek in bij majoor F. Mollinger van het KNIL om naar Engeland te mogen terugkeren. Hij voerde hiervoor verschillende redenen aan, zoals dat hij leed aan een hoge bloeddruk. De Bevelhebber der Strijdkrachten in het Oosten vond zijn verzoek aannemelijk en stemde met zijn terugkeer in.
Op 1 augustus 1942 vertrok Jan met een klein detachement van vijf personen naar Kaapstad. Daar werd het groepje ingedeeld bij het 6e detachement Zuid-Afrikaanse vrijwilligers, die zich voorbereidde op vertrek naar Engeland..
Jan verbleef enige tijd in Kaapstad. Hij maakte er kennis met Filip Buining en diens vrouw. Zij namen hem in hun gezin op en werden goede vrienden. Jan vertelde hun veel over Nederland, Engeland, zijn familie en zijn vrouw Aurian.
Hij was volgens Filip Buining een vrolijke, correcte en betrouwbare man, die graag verhalen vertelde en bij het gezin een geliefde gast was.
Het 6e detachement stond onder leiding van eerste luitenant J.H.A. Thomas en vertrok op 5 september 1942 aan boord van de Stratheden. Met de 54 Zuid-Afrikaanse vrijwilligers reisden ook vier militairen van de Brigade. Jan Hoogland was echter niet aan boord. Een week later ontving men in Engeland bericht dat hij wegens ziekte in Kaapstad was achtergebleven.

De ramp met de Abosso II
Op 8 oktober 1942 ging Jan aan boord van het Britse passagiersschip Abosso II. Hij reisde mee met het 7e detachement Zuid-Afrikaanse vrijwilligers. De groep bestond uit luitenant W.M. Reuhl en 49 onderofficieren, korporaals en manschappen. Jan was als Nederlandse officier aan het detachement toegevoegd.
Op 9 oktober stuurde hij nog een telegram aan zijn schoonmoeder, mevrouw E. France, om haar te feliciteren met de twintigste verjaardag van haar dochter Aurian.
Op 29 oktober 1942 werd de Abosso II in de Noord-Atlantische Oceaan, tussen Newfoundland en Ierland, getorpedeerd door de Duitse onderzeeboot U 575. Het schip zonk. De meeste opvarenden kwamen om het leven. Slechts een klein aantal wist in een reddingsboot te overleven en werd later door de Britse kanonneerboot HMS Bideford opgepikt.
Jan Hoogland behoorde niet tot de overlevenden. Zijn lichaam werd nooit teruggevonden. Hij kreeg een zeemansgraf en wordt herdacht in het gedenkboek van de Oorlogsgravenstichting, nummer 38.


Brief van Filip Buining aan de ouders van Jan Hoogland
3 april 1946 – Morgenrood, Pinelands, Zuid-Afrika

Filip Buining schreef na de oorlog aan de ouders van Jan om hen te vertellen over de periode waarin hij hun zoon in Kaapstad had leren kennen.

Geachte meneer en mevrouw,
Na lange tijd wachten zijn de foto's eindelijk klaar van uw zoon. Indien u dat wenst, kan ik er ook een vergroting van laten maken, maar dan wel liefst spoedig, want door de oorlog zitten we ook schaars in fotomateriaal. Die vergroting had Jan ook en die was prachtig.
In dank heb ik uw brief ontvangen. Ik loop al sinds de bevrijding van Holland met het plan rond u te schrijven, maar had de moed er niet voor. Doch nu kan ik een zware last van mij afwerpen. Verder bied ik u ook, en namens mijn vrouw, onze condoleance aan.
Hieronder laat ik u in het kort weten hoe we Jan hebben leren kennen. In juli '42 kwam ik met mijn vrouw en Mollie Visser in de Hollandse Club. Daar maakten we kennis met Jan, we vonden hem direct sympathiek en hij gaf een correcte indruk.
Hij vertelde dat hij een poosje in Kaapstad moest blijven. Hij kwam nu terug van Brits-Indië en hoopte hiervan dan weer terug te keren naar Engeland. Hij was toen Holland werd binnengevallen, nog in de Haarlemmerhout aan het vechten geweest.
Toen Holland capituleerde is hij vanuit IJmuiden vrijwillig meegegaan als escorte van Duitse krijgsgevangenen. In Engeland is hij toen opgeleid voor parachutist. Ook heeft hij daar Aurian ontmoet, die later zijn vrouw is geworden. Toen ons Indië in oorlog kwam moest hij daar heen, maar is niet verder gekomen dan Colombo. Na een kort verblijf aldaar, keerden ze terug richting Europa, maar deden eerst Kaapstad aan, alwaar ik Jan dan leerde kennen.
Meteen heb ik toen een afspraak met hem gemaakt voor de volgende zaterdag, om hem de omgeving van Kaapstad te laten zien. We hadden toen nog niet zo'n gebrek aan benzine. Hij heeft toen buitengewoon genoten van die rit.
Daarna heeft hij uitstel gekregen voor zijn vertrek naar Engeland, want hij moest zijn amandelen laten wegnemen. Vier dagen is hij daarvoor in het hospitaal geweest. Onderhand leerde ik Jan kennen als een beste vriend. Het was een pracht kerel, vrolijk, correct, zakelijk en betrouwbaar.
Hij was een man waarvoor ieder door het vuur zou gaan.
Onderhand werd het bekend dat Jan het ondercommando over het 7de contingent Nederlanders zou hebben, dat hier uit Kaapstad zou vertrekken. Daar ging dus weer een tijd mee heen.
Jan was ondertussen een soort lid van ons gezin geworden. Hij was bijna altijd bij ons, we hebben menige vrolijke avond aan hem te danken, want hij was een goed verteller.
Het was mij altijd een genoegen Jan zo echt huiselijk bij de haard te zien zitten. Hij had allerlei verhalen over Holland en Engeland. Vooral over de tijd dat hij op zee was en veel vertelde van zijn ouders en van zijn vrouw. Ja, hij was een zeer geziene figuur bij ons, er ging veel invloed van zijn persoon uit. Hij heeft herhaaldelijk gevraagd u en zijn vrouw te schrijven, als er iets verkeerd zou gaan. Jan zijn vrouw heb ik ook geschreven en foto's gestuurd.
Wat de naam van het schip aangaat kan ik u niet inlichten. Ik heb hem zelf aan boord gebracht, maar namen van schepen waren in die dagen niet bekend. Het schip is in de Ierse Zee vergaan. Er zijn nog overlevenden, maar niet hier. Waarschijnlijk zou het Nederlands consulaat van Kaapstad of Londen u kunnen inlichten.
Ik ben er zeker van dat Jan als een held is heengegaan. God heeft Hem tot zich genomen. Al is het voor ons begrip toch te vroeg geweest. Moge hij in vrede rusten.
Nu, geachte meneer en mevrouw, zo heb ik u dan het één en ander verteld; mocht u meer willen weten, dan zal ik met liefde weer antwoorden.
Hoogachtend,
Filip Buining.


Brief van zijn vrouw Aurian aan de schoonfamilie
In deze brief vertelt Aurian over haar jeugd, haar kennismaking met Jan, hun huwelijk en de laatste reis van haar man.

Lieve vader, moeder en allen,
Ik was gister erg blij uw brief te ontvangen. Ofschoon ik hem niet kon lezen, daar hij in het Hollands is geschreven. Hoe dan ook, een Hollandse piloot landde op mijn station en kon er iets van vertalen, hoewel hij niet goed Engels kon spreken.
Ik heb nu de brief aan de vrouw van één van Jan zijn vrienden gezonden, die hem naar ik hoop goed zal vertalen. Dit zal een lange brief worden, zodat u niet ontevreden hoeft te zijn. Eerst een weinig over mezelf, en dan hoop ik uw vragen te beantwoorden.
Ik zal morgen 9 oktober 1945 23 jaar worden. Ik ben geboren in Australië, maar verliet dit land voor ik één jaar oud was. Mijn ouders gingen toen terug naar Cardiff. Ik heb drie halfzusters en één halfbroer, maar ze zijn allen veel ouder dan ik. Mijn ouders zijn boven de 60 jaar.
Ik ben veel alleen geweest. Toen de oorlog verklaard werd, ging ik van de Hogere School af en nam dienst bij het Vrouwelijk Hulpkorps van de Landmacht. Zo ontmoette ik Jan op één van mijn laatste verlofdagen. En een paar maanden later werd ik gestationeerd op hetzelfde RAF-kamp, waar Jan ook werkte.
Wij hadden bijna één jaar verkering en toen trouwden we in Cardiff op 26 augustus 1941. Nadat we getrouwd waren, waren we niet veel bij elkaar. Tweemaal 14 dagen verlof samen, en een paar ongelijke weekends.
Jan was toen in Wolverhampton, en ik was op een RAF-kamp in Zuid-Wales. Om deze tijd werd Jan 2e Luitenant, en wij beiden waren erg trots. Maar natuurlijk heb ik u de foto's van hem in zijn uniform gezonden.
Jan werd naar overzee gecommandeerd in december 1941 en voer op 4 januari 1942 af naar Java. We probeerden alles om samen te blijven, zijn zelfs naar Londen geweest naar de minister van Koloniën, om te vragen of ik niet mee kon, maar het was onmogelijk. De boot bereikte Java nooit, daar de Jappen het eiland genomen hadden. Daarom gingen ze naar Ceylon en waarschijnlijk daarna naar Brits-Indië. Toen weer naar Ceylon en daar vandaan werd de terugreis naar Engeland ondernomen.
Maar ze kwamen eerst in Kaapstad aan en daar moest Jan naar het hospitaal om zijn amandelen eruit te laten nemen. Hij bleef in Kaapstad een paar maanden en voer af 7 oktober 1942.
Het schip werd korte tijd later getorpedeerd, en sedertdien is er niets meer van vernomen. Er waren enige overlevenden, maar zij wisten slechts weinig. Jan heeft voor mij ook een afscheidsbrief geschreven, welke ik heb ontvangen.
Het is dat het naar voor u was om te horen, dat ik weer hertrouwd was. Maar mijn tweede echtgenoot is verongelukt bij een raid op Frankfurt. Hij is begraven in de Elzas in Frankrijk. Jan en ik hebben nooit een huis gehad, omdat we beiden onder dienst waren.
Wist u, dat Jan gewond was op de overtocht van Holland naar Engeland? Hij was aangeschoten in zijn rug, maar na enige tijd in het hospitaal te zijn geweest, was hij weer goed in orde.
Is er nog kans op dat zijn broers naar hier overkomen? Om hier voor het Leger getraind te worden? Omdat hier nog steeds Hollanders komen.
De foto's waren zeer welkom, heeft u er nog één van de hele familie samen? En heeft u nog een foto van Jan van vroeger? Ik heb niets, want Jan had alles mee waar we samen opstonden.
Wanneer er nog vragen zijn, zal ik die beantwoorden, als de brief terug komt, van Mevrouw Post.
Wilt u spoedig schrijven,

Uw allerliefste,
Aurian.

Herinnering aan Jan Hoogland
Door: jhr. G. Beelaerts van Blokland

"Ik was destijds officier bij het Oost-Indië-detachement en kende luitenant Hoogland bijzonder goed.
Het was januari 1942. De vorige dag waren wij uitgevaren van Greenock. Jan (Hoogland) en ik stonden op het dek van H.M.S. Colombia, die zich met de andere schepen van ons konvooi, zwaar stampend, door de storm werkten die in het St. David's Channel (tussen Schotland en Ierland) woedde.
Ineens zei Jan: "Bee (zo werd ik altijd genoemd), je weet dat ik voor hel noch duivel bang ben. Maar deze tocht bevalt mij niet."
Dat Jan voor niets bang was, wisten wij wel. Vóór de Duitse inval had hij voor de inlichtingendienst gewerkt en een gevaarlijke opdracht in Duitsland uitgevoerd. Bij het overbrengen van Duitse krijgsgevangenen was hij gewond door vuur van Duitse vliegtuigen. Zo bleef hij in Engeland.
Later als officier was hij onovertroffen wanneer het erom ging per motorfiets door ruw terrein te rijden. Jan was inderdaad bang voor niets. Ik was dus verbaasd, haalde mijn schouders op en zei: "Wij zitten allemaal in hetzelfde schuitje en wij weten allemaal dat de kans niet groot is zonder schade terug te komen. Ik geloof dan ook dat het zo gek niet was dat ik vóór mijn vertrek mijn testament heb gemaakt. Wij zitten in het schuitje en varen rustig mee. Misschien loopt het allemaal wel los."
Later heb ik mij wel afgevraagd of Jan toen al in een "dal der schaduwen des doods" verkeerde. Zoiets bemerk je meestal achteraf en op het ogenblik zelf loop je er overheen.
Wij hadden een goede reis naar Ceylon met een gezellige en vrij wilde onderbreking in Kaapstad. In Colombo zagen wij als het ware de wrakstukken van ons trotse imperium in de Oost aanspoelen, in de vorm van schepen met vluchtelingen en marineschepen die de wijk hadden moeten nemen.
Na enige tijd werd besloten het Korps "Insulinde", zoals wij werden aangeduid, naar Saugor in Centraal-Indië te dirigeren voor het volgen van opleiding voor "commandotroepen".
Jan was ondertussen gaan sukkelen met zijn gezondheid. Hij was lusteloos zonder echt ziek te zijn. Hij leed aan hoge bloeddruk. Dat is een kwaal die dienst in vochtige tropenlanden onmogelijk maakt. De Britten hadden zelfs de gewoonte om 10% extra officieren en manschappen mee te nemen naar de tropen om de te verwachten verliezen aan deze kwaal goed te maken.
Op een zondag besloten Hendriks en ik naar de kerk in Saugor te gaan. Jan wilde toen mee en hij was uiteraard welkom. Wij fietsten 's middags samen naar de kerk.
Kort daarop werd ik overgeplaatst naar Ceylon om het kamp voor ons Korps op orde te maken. Jan bleef in Saugor achter.
Begin juli ontmoette ik hem weer in Colombo aan boord van de Plancius, een KPM-boot die dienstdeed als logementschip voor de Nederlandse eenheden op Ceylon. Jan was afgekeurd voor dienst in de tropen. Hij was ook opgelucht de warme landen te mogen verlaten. Een Indiase waarzegger had hem voorspeld dat hij in de maand augustus naar Engeland zou vertrekken.
Dat gaf hem moed. Ik lachte om die voorspelling. De voorspellers hadden de gewoonte iedere Engelsman te voorspellen dat hij vóór Kerstmis terug zou zijn in Engeland. Dat leverde het orakel altijd een goeie bakshish van het willige slachtoffer op. Bovendien wist ik dat H.M.S. Sumatra, waar Jan zich op moest inschepen, op 20 juli moest vertrekken.
Op 20 juli aten wij gezamenlijk ons middagmaal op de Plancius. Daarna vertrok Jan met de laatste sloep naar de Sum, die om vier uur zou vertrekken.
Ik bleef achter en stond te kijken naar de Sum. Maar vlak vóór vier uur ging de statietrap naar beneden. Er werd een sloep gestreken. Een aantal personen stapten in en de sloep zette koers naar de Plancius. Daar kwam Jan terug! Ik riep of de jenever op de Sum op was, maar Jan vond dat niet grappig. Met een doodernstig gezicht zei hij: "De waarzegger had toch gelijk. Het vertrek is uitgesteld tot 2 augustus."
Ik heb nooit geweten of die waarzegger niet nog iets had gezegd dat Jan verborgen wilde houden. Jan's ernst doet die vraag wel rijzen, maar niemand weet het.
Gedurende de volgende veertien dagen zagen we elkaar geregeld. Het was gezellig, maar Jan kon gewoon zijn draai niet vinden. Op 2 augustus, de verjaardag van Koningin Emma, namen wij weer afscheid. En nu voorgoed.
Het volgende dat ik van Jan hoorde, was dat hij in de Straat van Mozambique een lelijke keelontsteking had opgelopen en dat hij in Simonsstad was ontscheept om in een hospitaal te worden opgenomen. De Sum ging verder, maar zonder Jan.
Het volgende bericht was dat van een ramp. Het schip, de Abosso II, waarop 68 Nederlandse rekruten met Jan en twee andere officieren (onder wie Reuhl) en een complete onderzeebootbemanning onder commando van de Kt.Lt. t.z. Coumou, was bij zwaar weer op 500 mijl van Engeland getorpedeerd.
Alleen de kleinste sloep, die van de stuurmansleerling, waarin Coumou met een aantal anderen zaten, was in Engeland aangekomen.
Coumou had, zo is mij later verteld, de stuurmansleerling van het roer weggetrapt en had de leiding in handen genomen. Allen die in de grotere boten zaten, kwamen om. Dat was het einde van Jan Hoogland.
Mijn vriend Van Swinderen, die toentertijd consul in Kaapstad was, vertelde mij later nog de volgende bijzonderheid over deze tragedie:
"Ik heb altijd zelf de schepen uitgezocht waarin groepen Nederlanders zouden worden vervoerd. Dit is de enige keer geweest dat ik het niet zelf deed, omdat ik enkele dagen afwezig was. Daar zal je dan zoiets gebeuren!"
Voor mij betekende die ramp onder andere het verlies van een vriend: Jan Hoogland."

Met dank aan de familie Hoogland en Dick Kaas.   





 
Wat gebeurde er  precies in Colombo?

Ltn. Jan Hoogland
Van het detachement dat bestond uit 20 officieren en 137 onderofficieren, korporaals en  manschappen, werden inderdaad 2 sergeants en 2 dienstplichtigen afgekeurd voor tropendienst. De luitenant Jan Hoogland werd echter óók afgekeurd voor deze dienst.  Voor hem werd een passende baan gevonden in de haven van Trincomallec.
De luitenant  diende echter een rekwest in bij de majoor van het K.N.I.L. F. Mollinger om toch te worden teruggezonden naar Engeland. Hij voerde hiervoor  diverse redenen aan, die voor de Bevelhebber Strijdkrachten in het Oosten aannemelijk genoeg waren om zijn verzoek in te willigen.
Op l augustus  1942 vertrok Jan Hoogland met zijn detachement, bestaande uit 5 personen, naar Kaapstad. Daar aangekomen, werd het groepje ingedeeld bij het 6de detachement  Zuid-Afrikanen dat op het punt stond  te vertrekken.
Dit 6de detachement, onder leiding van de 1ste luitenant J.H.A. Thomas, vertrok  op 5 september 1942. aan boord van s.s. "Stratheden". Met de 54 Zuid-Afrikaanse  vrijwilligers reisden ook de 4 Brigade-milltairen. Alleen luitenant Hoogland was niet aan boord. Een week later ontving men in Engeland bericht dat hij in Kaapstad was achtergebleven  wegens ziekte.
Op 8 oktober 1942 ging Hoogland aan boord van s.s. "Abosso II", samen met de  vrijwilligers van het 7de Zuid-Afrikaanse  detachement. Het detachement  bestond uit l officier, de luitenant W.M. Reuhl, en 49 onderofficieren, korporaals en manschappen.
De volgende dag verzond hij een telegram aan zijn schoonmoeder, mevrouw E. France, waarin hij  haar feliciteerde met de 20ste verjaardag van haar dochter. Dezelfde dag werd het schip getorpedeerd en kwam vrijwel de gehele bemanning om het leven.
 


Met dank dank familie Hoogland en Dick Kaas
Terug naar de inhoud