Theo Daalhuyzen (Engelandvaarder) - Prinses Irene Brigade

Ga naar de inhoud

Theo Daalhuyzen (Engelandvaarder)

Biografieën oud-leden
Theo Daalhuyzen – Engelandvaarder en parachutist bij de Prinses Irene Brigade

Niet alle Nederlanders die zich tijdens de oorlog bij de geallieerde strijdkrachten wilden aansluiten, bereikten Engeland in mei 1940. Sommigen waagden later, onder veel gevaarlijkere omstandigheden, een eigen ontsnappingspoging. Een bijzonder voorbeeld is de Engelandvaart van Theo Daalhuyzen, die samen met acht anderen in november 1941 vanuit Hoek van Holland de oversteek naar Engeland maakte.
Zijn verhaal werd beschreven in het Engelse tijdschrift Bygone Kent en later opnieuw gepubliceerd in het Nederlandse blad De Schakel. In juni 1986 verscheen in Vaandeldrager, het blad van de vereniging van oud-strijders van de Prinses Irene Brigade, een brief van Daalhuyzen. Daarin vertelde hij hoe hij via A. Loontjes opnieuw in contact was gekomen met de vereniging en dat zijn ontsnappingsverhaal in een Engels tijdschrift was verschenen.


v.l.n.r. Aad van der Craats, Jan Bastiaan en Jan Jansen

De voorbereidingen
De groep bestond uit het jonge echtpaar Abraham en Greta Levi uit Assen, zes alleenstaande mannen en een gehuwde man die zijn vrouw en vijf kinderen in Nederland had moeten achterlaten. Twee van de mannen hadden bij de Koninklijke Marine gediend en drie bij de landmacht. Een van hen had zelfs zijn uniform meegenomen. Een andere deelnemer, geboren in Nederlands-Indië, wilde zich daar bij zijn ouders voegen.
De meesten kenden elkaar nauwelijks. Zij maakten deel uit van een verzetsorganisatie en hadden de opdracht gekregen elkaar bij Hoek van Holland te ontmoeten. De aanleiding om te vluchten was de toenemende Duitse terreur, waaronder de gewelddadigheden van de SS in het Amsterdamse getto en de arrestaties van saboteurs en verzetsmensen. De groep besloot dat zij moesten ontsnappen om buiten Nederland de strijd tegen de nazi's voort te zetten.
Een van de voormalige militairen was machinist bij de spoorwegen. Hij wist een Duitse reddingsboot te bemachtigen. Het ging om een oude Nederlandse reddingsboot, die vroeger bij de kustwacht had dienstgedaan en door de Duitsers was gevorderd.
Op donderdag 20 november 1941 vertrokken zeven mannen en een vrouw vanuit Utrecht met de trein. Zij droegen donkere, zware kleding en hoopten daardoor op vissers uit de kuststreek te lijken. Een van hen droeg kano-peddels, verpakt in een stuk zeildoek. Om niet op te vallen, zaten er niet meer dan twee personen bij elkaar. Twee mannen hadden een pistool bij zich, omdat de Gestapo regelmatig identiteitscontroles uitvoerde in de treinen.
In Rotterdam stapten zij over op de trein naar Hoek van Holland. De stad was na het bombardement van mei 1940 nog steeds zwaar beschadigd. Daalhuyzen beschreef de aanblik van de verwoeste havenstad als een beeld dat hem met woede en afkeer vervulde.
Hoek van Holland was inmiddels een belangrijke basis voor Duitse Schnellboote. Het was daarom te gevaarlijk om de negende deelnemer, Van Krimpen, meteen op te zoeken. Hij was al twee weken eerder uit Utrecht vertrokken en had met hulp van een plaatselijke schipper een boot voor de groep weten te vinden.
De mannen besloten zich tussen de Duitse matrozen te mengen die in de straten rondliepen. Ze maakten praatjes met plaatselijke meisjes en probeerden zo geen argwaan te wekken. Volgens Daalhuyzen hielpen de meisjes hen door niets over hun werkelijke bedoelingen te vertellen.

De reddingsboot in de haven
Toen het donker genoeg was, konden de mannen naar de haven gaan. Een Nederlandse schipper en zijn vrouw boden hun onderdak aan op een binnenvaartschip dat aan een van de kades lag. Ondanks het grote risico dat zij daarmee liepen, kregen de vluchtelingen koffie en boterhammen. Daalhuyzen was ervan overtuigd dat deze hulp hun leven had gered.
Ondertussen hadden Van Krimpen, Van der Craats en Bastiaans het slot van de ketting waarmee de reddingsboot aan een Duits schip vastlag, weten te verbreken. Zij brachten het bootje naar de andere kant van de haven, waar een stalen ladder tot aan het water liep.
De boot was ongeveer vijf meter lang en had een kleine kajuit boven de motor. Het was inmiddels donker en er hing mist boven het water. Het aan boord gaan verliep niet zonder problemen. Een van de mannen liet een blik met boterhammen vallen. Het blik sloeg tegen de kajuit en viel vervolgens in het water. Het lawaai galmde door de haven en de mannen waren even bang dat de Duitsers hen hadden ontdekt.
Gelukkig gebeurde er niets. Nadat iedereen aan boord was, konden zij beginnen aan hun ontsnapping.

Ontsnappen uit Hoek van Holland
De motor mocht pas worden gestart wanneer zij buiten de haven waren. Daarom gebruikten de mannen eerst de peddels. Dat bleek een zware opgave: door het opkomende tij was de boot moeilijk vooruit te krijgen. Bij de havenmond werden zij zelfs tegen de palen geslagen.
Na veel inspanning bereikten zij uiteindelijk de open zee. Daar kregen zij onmiddellijk te maken met de golven en de stroming. Aan land waren zoeklichten te zien en de mannen hoorden geluiden uit de haven. Ze bleven zo laag mogelijk in de boot liggen.
Toen zij uiteindelijk de motor wilden starten, bleek dat eerst een slot van de kajuitdeur moest worden opengebroken. Bovendien hoorden zij een motorboot naderen. Kort daarop voer een Duitse torpedoboot op minder dan tien meter voor hun boot langs. Ongeveer een kwartier later gebeurde hetzelfde nog een keer.
De mannen hadden geluk. De witte reddingsboot viel nauwelijks op in de mist en de Duitse boten ontdekten hen niet.
Toen zij de motor eindelijk aan de praat kregen, leek het even goed te gaan. De zee was echter ruw en de kleine boot werd door de golven heen en weer geslingerd. Verschillende opvarenden werden zeeziek.
Niet lang daarna kwam er rook uit de kajuit. De motor raakte oververhit en moest worden uitgezet. Bij onderzoek bleek dat een afsluiter in de koelwaterleiding dichtstond. Nadat deze was geopend en de motor was afgekoeld, konden zij opnieuw starten.
Het probleem was daarmee niet voorbij. Na enige tijd sloeg de motor weer af. De brandstoffilters bleken verstopt te zitten met vuil. Daalhuyzen vermoedde dat iemand vóór hun vertrek opzettelijk vuil in de brandstoftank had gedaan om te voorkomen dat de Duitsers de boot konden gebruiken.

Dagenlang op de Noordzee
De situatie werd steeds gevaarlijker. Het was inmiddels diep in de nacht en de groep moest zo ver mogelijk van de kust zien te komen voordat het dag werd. De motor werkte nog maar af en toe. De zee werd ruwer en telkens wanneer de motor uitviel, kregen de golven vrij spel. De kans dat de boot zou vollopen was voortdurend aanwezig.
Toen het vrijdagmorgen werd, was de kust uit het zicht verdwenen. De mannen probeerden de motor opnieuw te starten, maar konden nauwelijks bepalen waar zij zich bevonden. Het kleine kompas bood onvoldoende houvast en de zon was door een dik wolkendek niet te zien. Ze wisten alleen dat ze in westelijke richting moesten varen om de Engelse kust te bereiken.
De motor begaf het opnieuw. De opvarenden konden weinig anders doen dan afwachten en proberen de boot drijvend te houden. De kleine kajuit bood slechts plaats aan ongeveer vier personen. De anderen moesten buiten blijven of een plekje boven op de motor zien te vinden.
November was volgens Daalhuyzen een bijzonder slechte maand om de Noordzee over te steken. De storm hield aan tot laat op zaterdag. Af en toe klaarde het iets op, zodat zij aan de stand van de zon hun positie enigszins konden bepalen. Ze hadden inmiddels een klein zeil gehesen, gemaakt van een canvas hangmat. Daarmee konden zij de boot in westelijke richting sturen.
Op een gegeven moment zagen zij iets wat op een zeemijn leek. Gelukkig kwamen zij niet dichtbij genoeg om vast te stellen wat het precies was.

Land in zicht!
Op zondagochtend was de zee eindelijk rustiger. De zon probeerde door de wolken te komen en de mannen kregen weer wat hoop. De oude motor wist nog eenmaal aan de praat te komen. Zij voeren zo snel mogelijk verder, maar de brandstof raakte bijna op.
Later zagen zij in de verte enkele grote schepen. Sommige waren gezonken en alleen de masten staken nog boven water uit. Andere lagen ondersteboven. De mannen vermoedden dat het geallieerde schepen waren en vroegen zich af hoeveel bemanningsleden daarbij om het leven waren gekomen.
In de verte zagen zij rook aan de horizon. Eerst voeren zij in die richting, in de hoop bevriende schepen te ontmoeten. Toen zij echter bombardementen hoorden, besloten zij een andere koers te kiezen. Ze wilden geen risico nemen om in een gevecht terecht te komen.
De brandstof was inmiddels vrijwel op. Ze hesen het zeil opnieuw en dreven verder.
Theo Daalhuyzen zat voor in de boot toen hij iets aan de horizon zag. Eerst kon hij niet goed onderscheiden wat het was. Plotseling herkende hij de kust en riep hij:

'Land in zicht!'

De groep had geen idee waar zij precies waren, maar uiteindelijk bleek dat zij bij Reculver aan de Engelse kust waren aangekomen. Het was zondagmiddag 23 november 1941, bijna drie dagen nadat zij uit Hoek van Holland waren vertrokken.
De acht mannen en de vrouw waren uitgeput en hongerig. Toen zij voet aan wal zetten, zongen zij de Nederlandse volksliederen. Daalhuyzen herinnerde zich later vooral de emoties die hen op dat moment overvielen en de tranen die over hun gezichten liepen.

Ontvangst in Engeland
De plaatselijke kustwacht had de boot al zien aankomen. De opvarenden voerden drie Nederlandse vlaggen. Toch werden zij eerst ondervraagd en onderzocht. Na twee jaar oorlog was de Britse autoriteiten iedere onbekende boot verdacht. De mannen en de vrouw konden immers ook Duitse spionnen zijn.
Inspecteur Charles Setterfield van het politiebureau in Herne Bay stelde hen gerust. Na een eerste verhoor werden zij onder politiebegeleiding naar het opvangcentrum in Albany Drive in Herne Bay gebracht. Daar kregen zij eerst een maaltijd en vervolgens een bed voor de nacht.
Greta Levi vertelde later dat zij daar een heerlijke maaltijd hadden gekregen. Ze zou die thee, zoals zij het noemde, nooit vergeten. De vluchtelingen bleven niet lang in Herne Bay. De volgende dag werden zij overgedragen aan de Nederlandse autoriteiten in Engeland.
Zij werden ontvangen door koningin Wilhelmina. Alle negen kregen het Nederlandse Bronzen Kruis toegekend. Daarna konden zij zelf kiezen bij welk onderdeel van de Nederlandse strijdkrachten in Engeland zij wilden dienen.

Theo Daalhuyzen bij de Prinses Irene Brigade
Jan Jansen en Jan Bastiaans kozen voor de Koninklijke Marine. Theo Daalhuyzen trad toe tot de Prinses Irene Brigade en werd opgeleid tot parachutist. De Brigade was op dat moment gelegerd in Wolverhampton.
In 1944 maakte zijn eenheid deel uit van de Nederlandse troepen die in Frankrijk en België oprukten. De Brigade behoorde tot de eerste eenheden die in 1944 Brussel binnentrokken. De militairen waren op weg naar Nederland om hun landgenoten te bevrijden.
Maar ook voor Daalhuyzen verliep de bevrijding niet zonder persoonlijke offers. Op 9 september 1944 kwam zijn eenheid bij het Albertkanaal, op korte afstand van de Nederlandse grens, tot stilstand door de Duitse tegenstand. Daalhuyzen raakte gewond door een fosforhandgranaat. Hij werd teruggebracht naar Engeland en opgenomen in het brandwondencentrum van het Basingstoke Hospital, waar huidtransplantaties werden uitgevoerd.
Na zijn ontslag uit het ziekenhuis kreeg hij in Londen een administratieve functie bij de voorbereiding van de demobilisatie van het Nederlandse legerpersoneel.
In juni 1945 trouwde hij met een Engelse vrouw. Later werd hij in Den Haag geplaatst. Daar vond hij opnieuw contact met Jan Jansen.
De omstandigheden in het naoorlogse Nederland waren echter chaotisch. In 1947 keerde Daalhuyzen terug naar Engeland om daar te worden gedemobiliseerd. Ongeveer zes jaar later emigreerde hij met zijn vrouw naar Canada. In 1958 verhuisde hij voor zijn werk naar de Verenigde Staten. Hij vestigde zich uiteindelijk in de staat Indiana.

De negen Engelandvaarders
De groep die op 23 november 1941 bij Reculver aan land kwam, bestond uit:
  • Abraham Levi, geboren in 1910
  • Greta Levi, geboren in 1910
  • Adriaan van der Craats, geboren in 1921
  • Jan Bastiaan, geboren in 1921
  • Theodorus (Theo) Daalhuyzen, geboren in 1917
  • Walrave van Krimpen, geboren in 1894
  • Gerardus van Asch, geboren in 1922
  • Ton Loontjes, geboren in 1922
  • Johannes Jansen, geboren in 1917

In 1948 werd Daalhuyzen opnieuw benaderd door Ton Loontjes, die ook deel had uitgemaakt van de groep. Langzaam kwamen er meer gegevens over de levensloop van de andere vluchtelingen boven water. Abraham Levi was in Nederland gesneuveld. Zijn vrouw Greta woonde in Utrecht. Jan Jansen was invalide geworden en Gerard van Asch woonde in Australië. Walrave van Krimpen, die de reddingsboot had weten te bemachtigen, was later als opvarende van de koopvaardij door oorlogshandelingen omgekomen.
Van Adriaan van der Craats en Jan Bastiaan was het contact verloren gegaan.
Het verhaal van Theo Daalhuyzen laat zien welke enorme risico's Engelandvaarders namen om de strijd tegen de Duitse bezetter voort te zetten. De overtocht in een kleine, open reddingsboot was een hachelijke onderneming die bijna drie dagen duurde. Dat de negen opvarenden uiteindelijk veilig de Engelse kust bereikten, mag een klein wonder worden genoemd.

Terug naar de inhoud