J.W. Vermaas
Erelijst gesneuvelden > Namenlijst slachtoffers Suriname

Bron foto grafsteen: OGS
Achternaam: Vermaas


Het 1e graf van Jan-Willem in Moengo
Voornamen: Jan Willem
Voorletters: J.W.
Rang: Res.1e Lt.
Mil. onderdeel: Kon.Ned.Brig.Prinses Irene
Geboorteplaats: Oud-Beijerland
Geboortedatum: 27-01-1917
Overlijdensplaats: Moengo, Marowijnerivier, Suriname
Overlijdensdatum: 02-07-1942
Begraafplaats: Nederlands ereveld Loenen
Gemeente Apeldoorn (ereveld)
Provincie: Gelderland
Land: Nederland
Vak: D
Nummer: 486
Zijn ouders en familie
De ouders van Jan Willem waren Cornelis Vermaas (1887–1961), hoofdonderwijzer en afkomstig uit Westmaas, en Justina Aufderheijde (1887–1952), afkomstig uit Rotterdam. Zij trouwden in 1913 in Rotterdam en woonden aan de Randweg 114a.
Het echtpaar kreeg vijf kinderen:
- Neeltje (1914–1994), die ongehuwd bleef en aan de Jan Ligthartstraat 84 in Rotterdam woonde.
- Jan Willem (1917–1942).
- Cornelis (1919–1972), muziekdocent. Hij trouwde in 1940 met Kuiniertje de Waard (1919–2012), emigreerde in 1950 naar Zuid-Afrika en overleed in Pretoria.
- Pieter Jacob ‘Piet’ (1923–2013), geboren in Nijkerk. Hij trouwde met Nel Baart (1927–2005). Zij kregen een dochter en woonden in Utrecht.
Jan Willem groeide op in Rotterdam-Zuid, in de omgeving van de Maranathakerk. Hij koos voor het onderwijs als beroep.

Soldaten van een grensbataljon in een wachtbarak bij het klooster in Grave. V.l.n.r.: Bremer, Velperlaan, Vermaas, Mookum, De Jager en J.M. Hoefman. Bron: NIMH
De meidagen van 1940
Toen Duitsland op 10 mei 1940 Nederland binnenviel, was Vermaas reserve-eerste luitenant bij het 3e Regiment Infanterie in de Peel.
Na de Nederlandse capitulatie wist hij uit bezet gebied te ontkomen. Via Antwerpen en Zeeuws-Vlaanderen reisde hij naar Frankrijk. Vandaar bereikte hij het Verenigd Koninkrijk, waar hij op 11 juni 1940 aankwam.
Zijn militaire personeelskaart bevestigt deze aankomstdatum. Op de kaart staat als vredesonderdeel het 3e Regiment Infanterie vermeld. Bij het oorlogsonderdeel staat de aanduiding 3-I-27 R.I.
De kaart vermeldt verder dat Vermaas op 8 juni 1940 tot reserve-tweede luitenant was aangesteld en op 8 juni 1942 tot reserve-eerste luitenant. Zijn beroep staat geregistreerd als onderwijzer.
Vrijwilliger voor het Surinamedetachement
Tijdens zijn verblijf in Wrottesley Park bij Wolverhampton meldde Vermaas zich vrijwillig voor het detachement van de Prinses Irene Brigade dat naar Suriname zou vertrekken.
De Nederlandse regering in Londen wilde de verdediging van Suriname versterken. Het gebied was strategisch van belang, onder meer vanwege de bauxietwinning, die belangrijk was voor de geallieerde oorlogsindustrie.
Vermaas vertrok op 13 oktober 1941 naar Suriname. Daar werd hij ingezet bij het zgn. Suriname detachement van de Prinses Irene Brigade.
De laatste patrouille bij de Wanekreek
Over de laatste patrouille van Vermaas is een uitvoerig verslag bewaard gebleven. Het staat in een rapport van 31 juli 1942 van de gouverneur van Suriname, Johannes Kielstra.
Op 1 juli 1942 om zes uur 's ochtends vertrok reserve-eerste luitenant J.W. Vermaas vanuit Albina, in het district Marowijne, met een kleine patrouille naar de Wanekreek. De groep bestond uit een sergeant, een schutter-brigadier en vijf schutters-manschappen. De opdracht was enkele bospaden te onderzoeken.
De volgende dag, 2 juli, bereikte de patrouille om 14.50 uur de Marowijnerivier, ongeveer 1.600 meter ten zuiden van de post Wanekreek.
De sergeant en een soldaat kregen opdracht met een korjaal naar de post te varen om voedsel te regelen en een aanwezige motorboot te laten komen om de patrouille op te halen.
De motorboot had een platte bodem en bood in rustig water plaats aan ongeveer zeven personen. Toen de boot arriveerde, bevonden zich er al twee bemanningsleden aan boord. Vermaas en vijf andere militairen stapten vervolgens in, hoewel de motorist waarschuwde dat de boot overbelast raakte. In totaal waren er nu acht personen aan boord.
Omdat het vanwege de vele klippen te gevaarlijk was om dicht langs de oever te varen, moest de boot ongeveer tweehonderd meter uit de oever blijven.

Boten an de wal op de Marowijnerivier.
De boot slaat om
Inmiddels was het vloed geworden en stond er deining op de rivier. Enkele inzittenden raakten in paniek, stonden op en riepen dat de boot naar de oever moest terugkeren.
Vermaas probeerde hen te kalmeren. De motorist veranderde van koers om de oever te bereiken, maar door de dwarse golfslag schepte de boot veel water. Een grote golf sloeg over de rand, waarna de boot begon te zinken.
Er ontstond paniek en de inzittenden sprongen overboord. Vermaas kon niet zwemmen. Drie mannen klampten zich vast aan de inmiddels omgeslagen boot. De infanterieschutter Kiezel en fuselier Emans slaagden erin twee anderen in veiligheid te brengen.
Door het onstuimige water werden Vermaas, brigadier Rijkaard en fuselier Gesser van de boot afgespoeld. Zij verdronken.
Een andere militair wist zich aan de boot vast te houden en werd korte tijd later gered.
De lichamen worden gevonden
Op 4 juli 1942, omstreeks acht uur 's ochtends, werden de lichamen van de drie omgekomen militairen gevonden. De sergeant die de patrouille na het ongeval leidde, herkende hen als luitenant Vermaas, brigadier Rijkaard en fuselier Gesser.
De districtsarts J.A.F. Raatgever verrichtte de lijkschouwing. Hij stelde vast dat de drie militairen door verdrinking waren overleden. Er werden geen sporen van geweld aangetroffen.
De stoffelijke overschotten werden naar Moengo vervoerd. Daar werden zij op dezelfde dag met militaire eer begraven door manschappen van het Amerikaanse leger.
RAPPORT VAN GOUVERNEUR KIELSTRA
"Op 1 juli 1942 te 6.00 uur vertrok de reserve Luitenant J.W. VERMAAS, van het Detachement in Suriname der Koninklijke Nederlandsche Brigade Prinses Irene", gelegerd te Albina in het district Marowijne, met een klein detachement ter sterkte van één sergeant, één schutter-brigadier en vijf schutters-manschappen op patrouille van Albina naar de Wanekreek, tot het nagaan van enige bospaden.
De dag daarop werd te 14.50 uur de Marowijne-rivier bereikt, ongeveer 1600 ten zuiden van de post Wanekreek. De sergeant en een soldaat werd opgedragen zich met een ter plaatse bevindende korjaal naar Post Wanekreek te begeven, teneinde voeding te regelen en de aldaar aanwezige buitenboordmotorboot te zenden tot het afhalen der patrouille. Deze boot, welke een platte bodem heeft en in kalm water plaats biedt aan ongeveer zeven personen, kwam met een bezetting van twee man spoedig aan op de plaats waar de patrouille zich bevond. De Luitenant VERMAAS tezamen met de overige vijf man gingen, nadat de motorist erop opmerkzaam had gemaakt, dat de boot overbelast werd, in de boot, waardoor de totale bezetting op acht personen kwam. Aangezien het varen langs de oever te gevaarlijk was wegens de vele klippen, was men gedwongen om ongeveer 200 m. uit de oever af te varen.
Inmiddels was de vloed opgekomen en was er enige deining. Hierdoor werden sommige inzittenden zenuwachtig, stonden op en schreeuwden om terug te koersen naar de oever. De Lt. VERMAAS trachtte hen te kalmeren, terwijl de motorist van richting veranderde om de oever te bereiken. Door een dwarse golfslag schepte de boot veel water en kwam er een grote golf in de boot, waardoor deze begon te zinken. Er ontstond een paniek en allen sprongen over boord. De Lt. VERMAAS, die niet kon zwemmen en drie man klemden zich vast aan de boot, die inmiddels omgekeerd in het water dreef, terwijl de infanteristschutter KIEZEL en fuselier EMANS twee anderen in veiligheid brachten.
Ten gevolge van het onstuimige water zijn de Lt. VERMAAS, brigadier RIJKAARD en fuselier GESSER toen van de boot afgespoeld en verdronken. De andere militair wist zich vast te houden en werd even later gered.
Op 4 Juli 1942 om ongeveer 8.00 uur zijn de drie lijken gevonden en door de sergeant opvolger patrouille-commandant herkend als zijnde de stoffelijk overschotten van resp. wijlen Lt. VERMAAS, brigadier RIJKAARD en fuselier GESSER. De districts-geneesheer J.A.F. RAATGEVER, die de lijkschouwing verrichtte, verklaarde dood door verdrinking en geen sporen van gewelddaad aanwezig. De stoffelijke overschotten zijn daarna naar Moengo vervoerd, alwaar zij dezelfde dag met militaire eer door manschappen van het Amerikaanse leger zijn begraven. "
Fragment uit het rapport van gouverneur J. Kielstra van 31 juli 1942 over de patrouille, het ongeval op de Marowijnerivier en het overlijden van Vermaas, Rijkaard en Gesser.
Het 1e graf van Jan-Willem in MoengoDe eerste begrafenis in Moengo
Na zijn overlijden werd Jan Willem Vermaas in Moengo begraven. Zijn eerste graf werd later verzorgd door de familie van een van de Surinaamse militairen die het ongeval hadden overleefd.
De zorg voor het graf is een bijzonder onderdeel van zijn geschiedenis. Hoewel Vermaas ver van zijn geboorteland was overleden, bleef zijn laatste rustplaats niet vergeten.
Na zijn begrafenis in Moengo bleef het graf van Jan Willem Vermaas in Suriname bewaard. De familie van een van de Surinaamse militairen die de ramp met de motorboot hadden overleefd, heeft tot december 1978 voor zijn graf gezorgd.
De familie wordt geïnformeerd
Op 8 juli 1942 werd de familie van Jan Willem Vermaas door het Nederlandse Rode Kruis op de hoogte gebracht van zijn overlijden.
Het bericht moet voor zijn ouders, broers en zussen een zware slag zijn geweest. Jan Willem was pas 25 jaar oud en had zijn land verlaten om zich bij de Nederlandse strijdkrachten in ballingschap aan te sluiten.
Zijn overlijden betekende dat hij de bevrijding van Nederland niet meer zou meemaken.
Herbegraven op het Nationaal Ereveld Loenen
In december 1978 werd het stoffelijk overschot van Jan Willem Vermaas vanuit Suriname naar Nederland overgebracht. Hij werd herbegraven op het Nationaal Ereveld Loenen.
Zijn graf bevindt zich in vak D, grafnummer 486.
Bronnen
- Rapport van gouverneur J. Kielstra van Suriname, gedateerd 31 juli 1942.
- Militaire personeelskaart van Jan Willem Vermaas, met gegevens over zijn militaire loopbaan, vertrek naar Suriname, overlijden en begrafenis.
- Familiegegevens over Cornelis Vermaas en Justina Aufderheijde.
- Foto van militairen van een grensbataljon in Grave, collectie Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH).
- Gegevens en afbeelding van de eerste begraafplaats in Moengo en gegevens van de Oorlogsgravenstichting over de herbegrafenis op het Nationaal Ereveld Loenen.
- Aanvullend onderzoek door Frans Janssen.