H.E. Wijnmalen - Prinses Irene Brigade

Toen Henri ongeveer negentien jaar oud was, vertrok hij vanuit Nederlands-Indië naar Nederland om een officiersopleiding te volgen aan de Koninklijke Militaire Academie (KMA) in Breda.

Hij koos voor een militaire loopbaan bij het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger (KNIL). Na het voltooien van zijn opleiding keerde hij in 1932 als tweede luitenant der infanterie terug naar Nederlands-Indië.

Na zijn terugkeer werd Henri geplaatst bij het 7e Bataljon. In 1933 volgde een overplaatsing naar het 12e Bataljon.

In 1934 werd hij geplaatst bij de Garnizoenscompagnie Riouw. In 1935 volgde zijn bevordering tot eerste luitenant.

Drie jaar later werd hij overgeplaatst naar Atjeh, waar hij als adjudant bij de gewestelijke staf in Koetaradja diende. In 1940 kreeg hij een functie bij het Korps Marechaussee.

Door deze verschillende plaatsingen had hij ervaring opgedaan in uiteenlopende delen van Nederlands-Indië. Hij sprak vloeiend Maleis en Atjehs en kende de plaatselijke omstandigheden. Die kennis zou later van groot belang blijken voor zijn geheime opdracht op Sumatra.

Na de Japanse aanval op Pearl Harbor op 7 december 1941 werd duidelijk dat ook Nederlands-Indië ernstig gevaar liep. De Nederlandse regering in Londen wilde daarom ervaren KNIL-officieren naar Engeland halen om de Nederlandse strijdkrachten daar te versterken.

Henri Wijnmalen kwam in 1941 via Australië en de Verenigde Staten in Engeland aan. Hij werd ingedeeld bij het 2e bataljon van de Prinses Irene Brigade.

Hij behoorde tot de vijf KNIL-officieren die bij de Brigade waren gedetacheerd. Toen duidelijk werd dat Japan zijn aandacht op Nederlands-Indië richtte, meldde Wijnmalen zich beschikbaar om terug te keren naar het gebied waar hij was geboren en zijn militaire loopbaan had opgebouwd.

Na de Japanse aanval op Pearl Harbor en de snelle opmars van de Japanse strijdkrachten in Zuidoost-Azië ontstond binnen de Nederlandse regering de wens om een detachement Nederlandse militairen vanuit Engeland naar het Verre Oosten te sturen.

Op 6 januari 1942 vertrok de groep vanuit Wolverhampton per trein naar Schotland. Een dag later scheepte zij in aan boord van het Nederlandse schip Columbia, dat was omgebouwd tot onderzeebootmoederschip. Ook brigadecommandant kolonel D.D. van Voorst Evekink maakte de reis mee.

De reis voerde via de Golf van Biskaje, Freetown en Kaapstad richting Nederlands-Indië. De bedoeling was om de militairen daar in te zetten tegen de Japanse opmars.

Door de snelle Japanse verovering van Nederlands-Indië kon het schip zijn oorspronkelijke bestemming niet bereiken. Het werd naar Ceylon, het huidige Sri Lanka, gedirigeerd.

Op 7 maart 1942 kwam het detachement aan in Colombo. Die dag werd duidelijk dat Nederlands-Indië verloren was gegaan. Op 8 maart volgde de capitulatie van het KNIL.

Aanvankelijk stelde admiraal Helfrich voor om het detachement naar Engeland terug te sturen. In Londen dacht men daar anders over. De militairen moesten worden opgeleid voor speciale opdrachten in het door Japan bezette Nederlands-Indië.

Admiraal Helfrich vestigde zijn hoofdkwartier in Colombo. Na de capitulatie waren er berichten dat Nederlandse KNIL-eenheden op Sumatra zich niet bij de Japanse bezetting hadden neergelegd. Onder leiding van generaal-majoor Overakker en kolonel Gosenson werd daar nog verzet geboden.

Het radiocontact met deze guerrillagroep was echter verloren gegaan. De Nederlandse leiding wilde weten wat er op Sumatra gebeurde en of er nog contact met de verzetsgroepen mogelijk was.

Voor deze opdracht werd eerste luitenant Wijnmalen geselecteerd.

Wijnmalen was voor deze geheime missie bijzonder geschikt. Hij kende Nederlands-Indië goed, sprak vloeiend Maleis en Atjehs en had als KNIL-officier ruime ervaring opgedaan in de Indische samenleving. Ook zijn donkere uiterlijk werd destijds als een voordeel beschouwd bij het uitvoeren van de infiltratieopdracht. Hij moest proberen contact te leggen met de overgebleven Nederlandse verzetsgroepen en informatie verzamelen over de situatie op Sumatra.

De Nederlandse onderzeeboot Hr.Ms. K XV, onder commando van luitenant-ter-zee Van Boetzelaer, vertrok op 3 mei 1942 uit Colombo.

Volgens het onderzoek van de Britse historicus David Miller werd Wijnmalen op 12 mei 1942 met een rubberboot aan land gezet bij de Bonegoebaai, aan de westkust van Sumatra, ongeveer veertig kilometer ten zuiden van Padang.

Hij ging alleen aan land. De afspraak was dat de onderzeeboot na elf dagen zou terugkeren om hem op te halen. Wijnmalen moest op het afgesproken moment met een lichtsignaal laten weten dat hij aanwezig was.

De onderzeeboot trok zich na de landing terug en bleef in de omgeving van het eiland Nias patrouilleren.

Op 24 mei 1942 keerde de K XV terug naar het afgesproken ontmoetingspunt. Wijnmalen was echter nergens te bekennen.

Ook op 25 en 26 mei werd geprobeerd contact met hem te krijgen. De bemanning zocht met behulp van de periscoop en een rubberboot de kust af. Er werd geen teken van Wijnmalen gevonden.

Na drie mislukte pogingen keerde de onderzeeboot terug naar Ceylon.

De missie was mislukt. Pas later werd duidelijk wat er met Wijnmalen was gebeurd.

Na de oorlog werd uit onderzoek duidelijk dat Wijnmalen kort na zijn landing in handen van de Japanse militaire politie, de Kempeitai, was gevallen.

De uitrusting die hij bij zich droeg, maakte voor de Japanners duidelijk dat hij geen gewone reiziger was, maar een Nederlandse militair met een geheime opdracht.

De Japanners wilden vooral weten waar de Nederlandse onderzeeboot zich bevond en waar het afgesproken ontmoetingspunt lag. Wijnmalen werd zwaar ondervraagd en gemarteld.

Ondanks de mishandelingen gaf hij geen informatie prijs.

Over de precieze omstandigheden van zijn dood bestaan verschillende versies.

In het legerblad De Penguin van 24 oktober 1946 werd beschreven dat de Japanners hem voor de keuze stelden: informatie geven en in leven blijven, of zwijgen en sterven.

Volgens één overlevering zou Wijnmalen hebben gezegd:

Vervolgens zou hij een pistool hebben gekregen en zich in aanwezigheid van zeven Japanse officieren hebben doodgeschoten.

Een andere versie vermeldt dat hij door de Japanners zelf werd doodgeschoten.

De Britse historicus David Miller beschrijft eveneens dat Wijnmalen door de Japanners werd berecht en ter dood veroordeeld wegens spionage. Ook hij vermeldt dat er onzekerheid bestaat over de vraag of het dodelijke schot door Wijnmalen zelf of door zijn bewakers werd gelost.

Wat wel vaststaat, is dat hij tijdens zijn gevangenschap geen informatie over de Nederlandse missie heeft prijsgegeven.

Volgens de officiële registratie overleed Henri Emile Wijnmalen op 16 mei 1942 in Padang. Hij was 31 jaar oud.

Wijnmalen werd aanvankelijk begraven op de begraafplaats in Padang. Op zijn graf werden zijn naam en de sterfdatum 16 mei 1942 vermeld.

Eind 1962 werd zijn stoffelijk overschot overgebracht naar het Nederlands Ereveld Leuwigajah bij Cimahi op Java.

Zijn graf bevindt zich op vak V, nummer 1048.

Als erkenning voor zijn moed en zijn houding tijdens de geheime missie werd Henri Emile Wijnmalen postuum onderscheiden met de Bronzen Leeuw.

De Bronzen Leeuw is een Nederlandse dapperheidsonderscheiding die wordt toegekend aan militairen die zich door bijzonder moedige en beleidvolle daden hebben onderscheiden.

Wijnmalen kreeg deze onderscheiding postuum in 1951. Zijn optreden tijdens de geheime missie op Sumatra, waarbij hij ondanks zware martelingen geen informatie prijsgaf, vormde de aanleiding voor deze erkenning.