Detachementen naar Suriname en Antillen - Prinses Irene Brigade

Ga naar de inhoud

Detachementen naar Suriname en Antillen

Wolverhampton > Detachementen naar Suriname
De Nederlandse Antillen en Suriname in oorlogstijd

De strategische betekenis van de Nederlandse Antillen

De Nederlandse Antillen kregen tijdens de Tweede Wereldoorlog een bijzondere strategische betekenis. Dat had vooral te maken met de aanwezigheid van grote olieraffinaderijen op Curaçao en Aruba. Sinds 1915 was de olie-industrie op deze eilanden sterk tot ontwikkeling gekomen. De Koninklijke Shell op Curaçao en de Arend Petroleum Maatschappij en Standard Oil op Aruba speelden een belangrijke rol bij de verwerking van ruwe olie, die voornamelijk afkomstig was uit het Venezolaanse Meer van Maracaibo.
De olieproductie en raffinage op de eilanden waren van groot belang voor de geallieerde oorlogvoering. De brandstofvoorziening was onder meer van betekenis voor de Britse en Franse strijdkrachten, de Royal Air Force en de geallieerde operaties in Noord-Afrika en het Verre Oosten. In de oorspronkelijke gegevens over de olievoorziening worden percentages genoemd van 43 procent voor de Britse en Franse behoefte, 80 procent voor de RAF, 100 procent voor de Noord-Afrikaanse operatie in 1942-1943 en 75 procent voor de oorlogvoering in de Pacific in 1944-1945.
Naast de olie-industrie was ook de Surinaamse bauxietwinning van groot belang. Bauxiet was een onmisbare grondstof voor de productie van aluminium, dat op grote schaal nodig was voor de bouw van vliegtuigen. De Verenigde Staten waren in belangrijke mate afhankelijk van de aanvoer uit Suriname.
Door deze economische en militaire belangen werden de Nederlandse Antillen en Suriname steeds belangrijker voor de geallieerde oorlogvoering. De bescherming van de eilanden, de raffinaderijen, de havens en de transportroutes kreeg dan ook hoge prioriteit.

Neutraliteit en de eerste oorlogsdagen
Bij het uitbreken van de oorlog tussen Duitsland enerzijds en Frankrijk en Engeland anderzijds, waren en bleven de Nederlandse Antillen neutraal. De eilanden vormden bovendien een toevluchtsoord voor vluchtelingen uit gebieden die onder de invloed van het naziregime waren gekomen.
In de havens van Curaçao en Aruba hadden ongeveer twaalf Duitse koopvaardijschepen een veilige ligplaats gezocht. Een Franse kruiser van het marine-eskader op Martinique, de Jeanne d'Arc, lag buiten de territoriale wateren en verhinderde dat de Duitse schepen konden uitvaren.
Het nieuws van de Duitse inval in Nederland op 10 mei 1940 bereikte de Antillen in de vroege uren van 11 mei. Nederlandse mariniers, matrozen en leden van de Militaire Politie namen daarop de Duitse koopvaardijschepen in beslag en arresteerden de opvarenden. Op Aruba werd een schip door de eigen bemanning tot zinken gebracht.
In totaal werden ongeveer 440 personen van Duitse nationaliteit, onder wie zakenlieden, vluchtelingen en Duitse zeelieden, opgepakt. Ook Nederlandse personen die van NSB-sympathieën werden verdacht, werden geïnterneerd. Zij werden naar Bonaire overgebracht en daar opgesloten. Aanvankelijk werden hiervoor drie schoolgebouwen gebruikt: één voor vrouwen en kinderen, één voor Duitse zeelieden en één voor de overige mannen.
Al na enkele dagen kwamen de Duitse zeelieden in opstand. Niet lang daarna werden zij overgebracht naar een Brits interneringskamp op Jamaica. Onder de geïnterneerden bevonden zich ook Duitse Joden. Een deel van hen kreeg later beperkte bewegingsvrijheid op het eiland.
In juli 1940 werd op Bonaire een speciaal interneringskamp ingericht voor ruim tweehonderd geïnterneerden. Het was een relatief klein kamp met een bescheiden bewaking. De mannen werden ondergebracht in een grote loods, terwijl de vrouwen en kinderen in kleine huisjes verbleven.
Op 11 mei 1940 arriveerden bovendien twee Britse oorlogsschepen, de Caradoc en de Despatch, samen met een bevoorradingsschip. De staat van beleg werd afgekondigd. Voor de woongebieden en industrieterreinen werden verduisteringsmaatregelen ingevoerd.

De militaire verdediging van de Nederlandse Antillen
De Nederlandse Antillen beschikten over ongeveer 150 man Militaire Politie. Voor de daadwerkelijke verdediging van de eilanden kon daarnaast een beroep worden gedaan op de Vrijwillige Korpsen Curaçao (VKC) en Aruba (VKA).
De dienstplicht was al in 1939 ingevoerd, bij de oprichting van de Antilliaanse Schutterij. Zowel op Curaçao als op Aruba bestonden binnen de Schutterij ook vrijwillige hulpdiensten, waaronder de Burgerwacht.
Ter versterking van de verdediging stuurde de Nederlandse regering ongeveer 250 mariniers naar de Antillen. Zij kwamen met een marineschip, twee onderzeeërs en een vliegtuig. De mariniers verzorgden ook de opleiding van de Antilliaanse dienstplichtigen, die voornamelijk werden ingezet voor bewakingswerkzaamheden.
Op Curaçao en Aruba werden kustbatterijen aangelegd en bemand. De belangrijkste locaties waren Steenrijk op Curaçao en Bullenbaai op Aruba. Ook vanuit de Franse Antillen werden versterkingen aangevoerd. Vanuit Martinique kwamen Franse inheemse troepen naar de Nederlandse eilanden om de verdediging te ondersteunen.
Na de Franse capitulatie werden deze troepen teruggeroepen naar Martinique. De Franse militairen werden vervolgens vervangen door Schotse militairen. Na de Japanse aanval op Pearl Harbor op 7 december 1941 kwamen daar Amerikaanse zee- en landmachteenheden bij.
Ook de verdediging van Sint Maarten en Bonaire werd versterkt. Op beide eilanden werden detachementen van de Antilliaanse Schutterij ingezet. Een aanval op de olieraffinaderijen en de opslagterreinen aan de kust werd aanvankelijk nog niet direct verwacht.
Vanwege de grote militaire en economische belangen waren vanaf 1940 eerst Britse en Franse troepen op de Antillen gestationeerd. In februari 1942 kwamen daar Amerikaanse troepen bij. Zij verbeterden onder meer de vliegvelden en richtten op Curaçao een marinebasis in.

De Duitse onderzeebootoorlog in het Caribisch gebied
De strategische betekenis van de Antillen maakte de eilanden ook tot een belangrijk doelwit voor de Duitse marine. Duitse onderzeeërs vielen transportschepen aan die olie en bauxiet vervoerden. Daarmee probeerden zij de geallieerde grondstoffen- en brandstofvoorziening te ontregelen.
In de nacht van 15 op 16 februari 1942 begon Operatie Neuland. Duitse en Italiaanse onderzeeërs vielen verschillende doelen in het Caribisch gebied aan. Bij Aruba werd het tankschip Pedernales door een Duitse torpedo getroffen. In de oorspronkelijke beschrijving van deze gebeurtenis wordt gesproken over de eerste Duitse torpedo die op het westelijk halfrond werd afgevuurd.
Diezelfde nacht beschoten Duitse onderzeeboten ook de olie-installaties aan de Bullenbaai op Curaçao en die van Lago Oil op Aruba. De schade bleef beperkt. De kustbatterij bij Bullenbaai beantwoordde het vuur. De marinier der eerste klasse Van Niel onderscheidde zich daarbij en werd ter plaatse bevorderd tot korporaal.


Torpedo op het strand van Curacao. Bron: Verzetsmuseum

In de Paardenbaai op Aruba liep een Duitse onderzeeër aan de grond, maar het vaartuig wist op eigen kracht weer los te komen en te ontsnappen.
De Duitse aanvallen troffen ook de scheepvaart. Verschillende vrachtschepen, waaronder schepen van de Koninklijke Nederlandsche Stoomboot Maatschappij (KNSM), werden op de route tussen Curaçao, Trinidad en New York getorpedeerd.
Ook de grote olietankers waren niet veilig. De toen als grootste tanker ter wereld beschreven m.s. Kongsgaard zou bij Westpunt op Curaçao tot zinken zijn gebracht. Verder werd de Amerikaanse lichte kruiser USS Erie voor de Curaçaose kust door torpedo's getroffen. Het schip werd brandend op het Rif bij Willemstad aan de grond gezet, waarna het daar explodeerde.
De aanvallen leidden tot een verdere versterking van de Amerikaanse aanwezigheid in het gebied. De Amerikanen stuurden onder meer oorlogsvliegtuigen en torpedobootjagers naar de Antillen. In de Sint Annabaai en de Caracasbaai werden stalen torpedonetten aangebracht om vijandelijke onderzeeërs uit de havens te weren. Ook werden kleine zeppelins ingezet om de omgeving af te zoeken naar Duitse onderzeeërs.

Aanvallen op de olietransporten en onrust onder de bemanningen
Niet alleen de grote zeeschepen werden aangevallen. Ook voor de havens van Curaçao en Oranjestad op Aruba werden verschillende kleine tankers die ruwe olie uit Venezuela aanvoerden, getorpedeerd of in brand geschoten.
Toen bleek dat de reddingsmiddelen aan boord van de schepen niet aan de eisen voldeden, brak onder de zeelieden een staking uit die tien dagen zou duren. De olieaanvoer en de verwerking van olie kwamen daardoor tijdelijk tot stilstand. Nadat de omstandigheden aan boord waren verbeterd, werd de staking beëindigd.
Een ander probleem ontstond met Chinese bemanningsleden. Een aantal van hen weigerde aan de vaarplicht te voldoen. Zij werden daarop opgesloten in een kamp op Suffisant op Curaçao. Tijdens een politiecontrole kwamen de Chinese zeelieden in opstand. Daarbij werden tien Chinezen doodgeschoten. De gebeurtenis leidde tot een diplomatiek incident met de Chinese Republiek.

Sabotagegeruchten en evacuatie van Amerikaanse gezinnen
De aanwezigheid van Duitse onderzeeërs in het Caribisch gebied leidde niet alleen tot directe aanvallen op de scheepvaart en de olie-installaties. Ook onder de bevolking van de Nederlandse Antillen ontstond grote onrust. Er deden allerlei geruchten de ronde over vijandelijke activiteiten in de omgeving van de eilanden.
In stille baaien zouden onderzeeërs aan de oppervlakte zijn gezien. Tijdens de nacht werden bij verschillende baaien geheimzinnige lichtsignalen waargenomen. Motortorpedoboten kwamen in actie en patrouilleerden langs de kust, op zoek naar mogelijke Duitse U-boten. Vaak leverden deze zoekacties niets op, maar dat de Duitse onderzeeërs daadwerkelijk dicht bij de eilanden opereerden, bleek uit verschillende aanvallen in het Caribisch gebied.
Een opvallend voorbeeld was de aanval op de haven van Castries, de hoofdstad van het Britse eiland Saint Lucia. In de nacht van 9 op 10 maart 1942 drong de Duitse onderzeeboot U-161, onder bevel van kapitein-luitenant-ter-zee Albrecht Achilles, de haven binnen. Het lukte de onderzeeër om twee schepen die aan de kade lagen met torpedo's te treffen: het Canadese passagiersschip Lady Nelson en het Britse vrachtschip Umtata.
Beide schepen liepen zware schade op en zonken gedeeltelijk in het ondiepe water. De aanval veroorzaakte slachtoffers en grote onrust. De schepen werden later echter geborgen en hersteld. De haven was dus niet blijvend geblokkeerd, zoals in sommige oorlogsberichten werd beweerd. De aanval maakte wel duidelijk dat Duitse onderzeeërs zelfs havens konden binnendringen die men veilig waande.

Radio Zeesen en de Duitse propaganda
Naast de militaire aanvallen maakten de Duitsers gebruik van propaganda om de bevolking in het Caribisch gebied te beïnvloeden. De krachtige Duitse radiozender in Zeesen, nabij Berlijn, kon ook op Curaçao worden ontvangen. De uitzendingen bevatten berichten die bedoeld waren om onzekerheid en angst te veroorzaken.
Een van de meest opmerkelijke verhalen ging over een Duitse zeeman die op Curaçao aan land zou zijn gegaan. Hij zou in Willemstad een bioscoop hebben bezocht en daarna op het terras van Hotel Americano een glas whisky hebben gedronken. De Duitse radio vertelde vervolgens bijzonderheden over zijn bezoek: de datum, de naam van de film, de prijs van het bioscoopkaartje en zelfs de kosten van zijn consumptie.
Ook werden berichten uitgezonden over de sterkte van de bewakingsdetachementen, de toestand bij de kustbatterijen en andere militaire bijzonderheden. Door dergelijke berichten leek het alsof de Duitsers precies wisten wat er op de eilanden gebeurde. Dat versterkte de indruk dat er overal Duitse spionnen actief waren en dat een aanval ieder moment kon plaatsvinden.
De verhalen zorgden voor onrust en talrijke geruchten onder de bevolking. Het is goed mogelijk dat de Duitsers met deze uitzendingen niet zozeer een daadwerkelijke invasie voorbereidden, maar vooral probeerden de geallieerde oorlogsinspanning te ontregelen. Door angst en onzekerheid te zaaien, hoopten zij bijvoorbeeld stakingen in de oliebedrijven uit te lokken. Als de productie of het transport van olie daardoor stil zou komen te liggen, zou dat rechtstreeks de geallieerde bevoorrading treffen.
Het hoofddoel van de Duitse onderzeebootoorlog in het Caribisch gebied was immers het hinderen en zoveel mogelijk stilleggen van de oliestroom naar de geallieerde strijdkrachten.

Het einde van de Duitse onderzeebootdreiging in het Caribisch gebied
Naarmate de oorlog vorderde, veranderde de situatie op zee. De geallieerden slaagden erin de konvooien naar Europa steeds beter te beschermen. De escortes werden sterker, de samenwerking tussen marine en luchtmacht verbeterde en de opsporing van onderzeeërs werd effectiever. Het aantal verliezen onder de geallieerde koopvaardij nam daardoor geleidelijk af.
Voor de Duitse onderzeebootmacht werd 1943 een bijzonder zwaar jaar. Vooral in mei 1943, dat later bekend werd als 'Black May', leden de Duitsers grote verliezen. De geallieerden hadden hun onderzeebootbestrijding sterk verbeterd. Duitse U-boten werden steeds vaker opgespoord en vernietigd voordat zij hun doel konden bereiken.
Ook de verdere ontwikkelingen op de Europese oorlogstheaters speelden een rol. De geallieerde invasie in Normandië in juni 1944, de opmars van het Rode Leger in het oosten, het toenemende tekort aan grondstoffen en de bombardementen op Duitse marinebases en onderzeebootonderkomens maakten het voor Duitsland steeds moeilijker om de onderzeebootoorlog voort te zetten.
Het aantal Duitse onderzeeërs dat in de Caribische wateren opereerde, nam daardoor sterk af. De U-boten waren bovendien steeds harder nodig in de Atlantische Oceaan en rond Europa. De directe dreiging voor de Nederlandse Antillen werd daarmee kleiner, al bleef de bescherming van de olie-industrie en de scheepvaart tot het einde van de oorlog van groot belang.

Klik hier voor uitzending detachementen naar de Antillen
Klik hier voor info over Jan Meijer werkzaam op de kustbatterij in Curaçao

De Surinaamse Schutterij en de plaatselijke verdediging
Naast de Nederlandse reguliere troepen, de Troepenmacht in Suriname (TRIS), werd ook de plaatselijke bevolking betrokken bij de verdediging van de kolonie. In 1939 werd de bestaande regeling voor de Surinaamse Schutterij vernieuwd. De Schutterij was een landmacht die als aanvulling op de Nederlandse troepen moest dienen. De manschappen werden uit de plaatselijke bevolking gerekruteerd. De Schutterij mocht krachtens de toenmalige grondwettelijke bepalingen niet buiten het eigen grondgebied worden ingezet.
Aanvankelijk was de omvang van de Schutterij gering. Bij de mobilisatie in 1940 telde zij slechts ongeveer 180 man. Het aantal vrijwillige aanmeldingen was onvoldoende om de gewenste sterkte te bereiken. Daarom stuurde de Nederlandse regering ongeveer tweehonderd KNIL-militairen naar Suriname om de verdediging te versterken.

Om het tekort aan manschappen op te lossen, werd in 1942 de dienstplicht ingevoerd. Mannen van achttien tot 43 jaar konden worden opgeroepen voor militaire dienst. De uitbreiding verliep snel: uiteindelijk groeide de Schutterij uit tot een krijgsmacht van ongeveer vijfduizend man. Niet alle opgeroepen mannen werden overigens goedgekeurd of verschenen daadwerkelijk voor hun dienstplicht.
De samenstelling van de Schutterij weerspiegelde de veelkleurige Surinaamse samenleving. Naast Creoolse mannen maakten ook Hindoestaanse, Javaanse, Chinese en Indiaanse mannen deel uit van het korps. Voor het eerst kwamen op deze schaal mannen uit verschillende bevolkingsgroepen samen in één militaire organisatie.
Er werd zelfs gesproken over de mogelijkheid om Surinaamse schutters in Nederlands-Indië in te zetten. Dat stuitte echter op juridische bezwaren. De Schutterij mocht niet buiten Suriname worden ingezet en voor een dergelijke uitzending was een grondwetswijziging noodzakelijk. De Surinaamse Staten verleenden daarvoor geen toestemming.

Het Korps Stads- en Landwachten
Naast de reguliere Schutterij ontstond in 1942 het Korps Stads- en Landwachten. Dit vrijwilligerskorps maakte deel uit van de bredere Surinaamse verdediging en telde uiteindelijk ongeveer duizend leden. De stads- en landwachten werden onder meer ingezet voor bewakings- en patrouillediensten. Ook de grens met Frans-Guyana en afgelegen gebieden moesten worden beveiligd. Daarbij was men alert op mogelijke spionage en vijandelijke activiteiten.
Binnen de vrijwilligersorganisatie werd in 1943 ook een vrouwenafdeling opgericht: het Vrouwelijk Vrijwilligers Hulpkorps, ook bekend als het Vrouwelijk Vrijwilligerskorps. De vrouwen verrichtten voornamelijk ondersteunende werkzaamheden. Zij werkten onder meer bij de havendienst, het tropenvervoer, de telefoondienst en in magazijnen.
Hun militaire opleiding bleef echter niet beperkt tot deze ondersteunende taken. Ook de vrouwen kregen schietles en leerden exerceren. Daarmee maakten zij deel uit van de militaire organisatie en droegen zij op hun eigen manier bij aan de verdediging van Suriname.

Bewapening en militaire middelen
Ondanks de snelle uitbreiding van de personele sterkte bleef de bewapening van de Surinaamse landmacht aanvankelijk beperkt. Volgens de oorspronkelijke beschrijving beschikte de Schutterij slechts over enkele mitrailleurs en twee kanonnen. De versterking van de verdediging bestond daarom niet alleen uit het opleiden en inzetten van meer manschappen, maar ook uit de komst van Nederlandse en Amerikaanse militaire eenheden en de verbetering van de militaire infrastructuur.
De Schutterij, het Korps Stads- en Landwachten en het Vrouwelijk Vrijwilligers Hulpkorps vormden samen een belangrijk onderdeel van de Surinaamse oorlogsinspanning. Zij zorgden ervoor dat de verdediging niet uitsluitend op Nederlandse beroepsmilitairen en buitenlandse troepen rustte.

Aanleiding voor de uitzending van Nederlandse militairen naar Suriname
De Amerikaanse president Franklin D. Roosevelt deed koningin Wilhelmina op 1 september 1941 een voorstel om Amerikaanse militairen naar Suriname te sturen. In een brief wees hij op het grote belang van de Surinaamse bauxietmijnen voor de Amerikaanse oorlogsindustrie. De Verenigde Staten betrokken ongeveer 65 procent van hun bauxiet uit Suriname. Wanneer deze aanvoer zou worden onderbroken, zou dat ernstige gevolgen hebben voor de productie van vliegtuigen.
Roosevelt bood aan een Amerikaanse troepenmacht van maximaal drieduizend militairen naar Suriname te sturen. Deze zou bestaan uit infanterie, luchtafweergeschut, vliegtuigen en ondersteunend personeel. De Amerikaanse militairen moesten de bauxietmijnen en de transportwegen beschermen tegen mogelijke sabotage of aanvallen vanuit zee en vanuit het binnenland.
De Nederlandse regering in ballingschap stond aanvankelijk terughoudend tegenover het voorstel. Men was bevreesd dat de komst van Amerikaanse troepen de Nederlandse zeggenschap over Suriname zou kunnen aantasten. De herinnering aan het verlies van Ceylon speelde daarbij mogelijk een rol. Dit eiland was aan het einde van de achttiende eeuw door de Britten op de Nederlanders veroverd en uiteindelijk niet teruggekeerd onder Nederlands bestuur.
De Nederlandse regering stelde daarom duidelijke voorwaarden aan de Amerikaanse aanwezigheid. De troepen moesten onder Nederlands bevel komen te staan, hun verblijf moest uitdrukkelijk tijdelijk zijn en zij moesten worden teruggetrokken zodra het gevaar voor de bauxietmijnen was geweken, uiterlijk aan het einde van de oorlog. Ook wilde Nederland dat de Amerikaanse militairen hun taak zouden beperken tot de bescherming van de bauxietmijnen en de bijbehorende transporten, zonder zich met het bestuur van Suriname te bemoeien.
Daarnaast moest Nederland de kosten van de Amerikaanse troepen betalen. In de oorspronkelijke opzet werd hiervoor een bedrag van ongeveer één miljoen gulden per jaar genoemd.
Na onderhandelingen ging koningin Wilhelmina akkoord met het Amerikaanse voorstel. De komst van de Amerikaanse troepen werd daarmee mogelijk, maar de Nederlandse regering wilde tegelijkertijd haar eigen militaire aanwezigheid in Suriname versterken. Daarom werd besloten ook Nederlandse militairen naar de kolonie te sturen. Een deel van deze versterking kwam uit Engeland en bestond uit vrijwilligers van de Prinses Irene Brigade.
De uitzending van het eerste detachement vormde daarmee een belangrijk onderdeel van de Nederlandse pogingen om de militaire verdediging van Suriname onder eigen verantwoordelijkheid te houden.

Het eerste detachement vertrekt naar Suriname
In september 1941 vroeg de Nederlandse regering in Londen aan het hoofdkwartier van de Prinses Irene Brigade in Wolverhampton of er op korte termijn vrijwilligers naar Suriname konden worden gezonden. Daarvoor bleek voldoende animo te bestaan. Binnen 24 uur bevond het eerste detachement zich al in de Schotse haven Greenock, waar de mannen aan boord gingen van het artillerie-instructieschip HMS Van Kinsbergen. De reis naar de West kon beginnen.

 
Mannen van de Prinses Irene Brigade in Wolverhampton bereidden zich voor op hun vertrek

Het detachement bestond uit
156 man w.o. drie officieren, 4 onderofficieren. De militairen waren voor die tijd zwaar bewapend. Zij beschikten onder meer over Thompson-machinepistolen (tommyguns), een klein kaliber mortier, een ruime hoeveelheid munitie, handgranaten en moderne geweren.


Aan boord van de Van Kinsbergen (Bron Ingrid G. Boelhouwer)

Even de benen strekken in Barbados

De accommodatie aan boord was niet bijzonder comfortabel, maar voldeed. Het was de bedoeling dat het gehele detachement wachtdiensten zou verrichten. Per etmaal werden daarvoor 21 man aangewezen. Dat bleek echter niet zo eenvoudig: slechts enkelen waren in staat om op de been te blijven. Het merendeel van de militairen was behoorlijk zeeziek.


De HMS Van Kinsbergen, met op de achtergrond het eiland Saba. (Bron: Ingrid G. Boelhouwer)

Enkele dagen later liep het schip Bermuda binnen. Na een verblijf van vijf dagen werd de reis voortgezet via Sint Maarten, Saba en Sint Eustatius. Op 26 september 1941 zette het eerste detachement van de Koninklijke Nederlandse Brigade Prinses Irene voet aan wal in Paramaribo.
De aankomst aan de kade was overweldigend. Een groot deel van de bevolking was uitgelopen om de Nederlandse militairen te verwelkomen. De militaire kapel van het KNIL-garnizoen speelde een welkomstlied. Op de kade werden de mannen ontvangen door de garnizoenscommandant, majoor Vink van het KNIL.


 "Prinses Irene-" kazerne aan de  Burenstraat (Coll. Delwell)

De militairen werden ondergebracht in de voormalige Selecta-school aan de Burenstraat, die als Prinses Irene-kazerne werd ingericht.
Het was een ruim gebouw van twee verdiepingen en twaalf lokalen. Ramen waren er niet, zodat over de ventilatie niet te klagen viel. De kamers waren ingericht met zeildoek, slaapbritsen met klamboes en een ladekastje.Ook waren er goede wasinrichtingen en toiletten.

Surinaams eten, Koos Groenenberg tweede rechts (Coll. Delwell)

Er was zelfs een keuken en die functioneerde ook heel goed. Er was een kok van het KNIL en men at er goed. De wekelijkse nasi-goreng maaltijden waren favoriet.
De intendance huisde in een gebouw aan de overkant van deze 'kazerne'. Hier was ook de administratie en het magazijn. De kantine was op de bovenverdieping.
De bevolking in de omgeving van die kazerne was uitgelaten en het contact met de troep was al gauw heel innig. Het contact van de troep met hen leidde ook tot het aanhoren van grieven en allerlei geroddel van die bevolking. Er werd natuurlijk ook over de Duitsers gesproken. Er waren in Suriname in die tijd betrekkelijk veel Duitsers: winkeliers, personeel van Duitse handelshuizen en niet te vergeten de leden van de Hernhutter zendingsgemeente, die in vrij grote getale aanwezig waren. Dat waren zeer geliefde Duitse zendelingen van de Evangelische Broeder Gemeente, die vanaf de achttiende eeuw in Suriname onderwijs gaven aan de gekleurde bevolking. Ze waren vooral bij de creolen zeer geliefd.

Appèl op de binnenplaats van de Selecta

Hun verblijf in Suriname betekende niet dat zij uitsluitend in de hoofdstad zouden blijven. Al spoedig werden zij ingezet voor verschillende bewakings- en militaire opdrachten.
De aanwezigheid van Duitse onderzeeërs voor de kust zorgde voor extra waakzaamheid. Kort na aankomst werd een Duitse onderzeeër voor de Surinaamse kust gesignaleerd. Kapitein Van den Hoek vertrok daarop met ongeveer twintig man, onder wie J.J. Samson, naar Pont Leiden. Deze plaats had in de achttiende eeuw een belangrijke rol gespeeld in de verdediging van de Surinaamse kust.
De omstandigheden waren er weinig aantrekkelijk. Er stond geen gebouw en er was nauwelijks beschutting. De militairen hadden vooral last van de enorme hoeveelheden muskieten. Kapitein Van den Hoek besloot daarom de groep over te brengen naar Fort Nieuw Amsterdam.
Daar hielden de mannen ongeveer een week, mogelijk iets langer, de brede monding van de rivier in de gaten. Een Duitse onderzeeër werd niet waargenomen. De bewapening van de groep was beperkt: één 2-inchmortier en twee Bren-mitrailleurs. Zoals Samson later opmerkte, waren de Surinaamse rivieren door de vele modderbanken alleen met behulp van een loods te bevaren.

De discussie over de soldij
Na ongeveer een week moest het eerste soldij aan het detachement worden uitbetaald. Dat bleek aanleiding te geven tot onenigheid. De militairen hadden gerekend op een hogere vergoeding dan zij uiteindelijk ontvingen.
Aanvankelijk bedroeg de dagvergoeding slechts vijftig cent. Volgens de gouverneur was dat voldoende, omdat de mannen als dienstplichtigen werden beschouwd. De militairen waren het daar niet mee eens. Toen de onvrede opliep en zelfs een soort opstand dreigde, werd de vergoeding verhoogd tot ƒ 1,35 per dag, aangevuld met een toelage voor de wasvrouw.
Volgens de herinneringen van Samson was dat overigens nog altijd slechts ongeveer een derde van wat de Amerikaanse militairen ontvingen.

Het tweede detachement: het Canadese detachement
Al spoedig na het vertrek van het eerste detachement werden opnieuw vrijwilligers opgeroepen voor een bijzondere buitenlandse opdracht, aangeduid als 'War-task Overseas'. Ook nu was de belangstelling groot. Omdat de bestemming vermoedelijk ergens in de tropen lag, vonden veel militairen het vooruitzicht aantrekkelijker om daar te overwinteren dan nog langer in het koude Wrottesley Park in Wolverhampton te verblijven.
Het tweede detachement bestond uit drie officieren, zeven onderofficieren en 82 korporaals en manschappen. Het stond onder bevel van kapitein A.P. van Stolk. De meeste militairen waren afkomstig uit Canada. Zij waren ongeveer twee maanden eerder vanuit het Canadese opleidingscentrum in Stratford naar Wolverhampton gekomen. Om die reden werd het detachement later ook wel het 'Canadese detachement' genoemd.
In de nacht van 13 op 14 oktober 1941 vertrokken de militairen per trein vanuit Wolverhampton naar de Schotse haven Greenock. Op 18 oktober gingen zij daar aan boord van het voormalige Franse passagiersschip Pasteur.
Aan boord bevonden zich ook enkele duizenden RAF-militairen die hun opleiding in Canada en de Verenigde Staten zouden voltooien. Het transport werd zwaar bewaakt door oorlogsschepen. De Nederlandse militairen kregen een plaats op dek F, vooraan in het schip en onder de waterlijn.
Het konvooi voer met hoge snelheid, waardoor Duitse onderzeeërs weinig kans kregen om de schepen te treffen. De accommodatie aan boord was echter slecht. Het eten was goed, maar door het slechte weer en de zware zeegang konden veel militairen daar nauwelijks van genieten.

Herinneringen van J.J. Samson aan de overtocht
In zijn dagboek beschreef J.J. Samson de reis met de Pasteur. Hij herinnerde zich dat het detachement uit ongeveer negentig man bestond en onder bevel stond van kapitein Van Stolk. Onder de militairen die hij noemde, waren Erwin Strauss, Eussie, Jan Telman, Jan van Polanan, Jim Gobets en Rinus Verbeek. Ook Edgar van Bloeme en Van Aggelen waren van de partij.
Samson herinnerde zich dat het konvooi werd begeleid door een groot oorlogsschip, waarvan hij de naam niet zeker wist. In zijn dagboek plaatste hij zelf een vraagteken bij de naam Enterprise. Ook beschreef hij de zware storm die op de tweede dag opstak. Bijna iedereen werd zeeziek. Samson behoorde tot de kleine groep die daar weinig last van had en daardoor regelmatig naar de kantine kon gaan.

Met de Lady Nelson naar de West
Aankomst in Halifax (Collectie Delwell)

Na aankomst in Halifax op 23 oktober 1941 verbleven de militairen ongeveer een week in een gebouw van de YMCA. Daar kregen zij te horen dat hun bestemming Suriname was.
Vervolgens gingen zij aan boord van de Lady Nelson, een schip dat verschillende havens in het Caribisch gebied aandeed. De eerste aanlegplaats was Bermuda. Daarna volgden onder meer Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius, Saint Vincent, Barbados, Grenada, Tobago en Trinidad. De laatste bestemming was Georgetown in Brits-Guyana.
De tropische warmte was voor de militairen een grote verandering. Zij droegen nog hun Britse battledress en hadden geen tropenuniformen ontvangen. Iedereen probeerde daarom op eigen wijze wat luchtiger gekleed te gaan.
Samson beschreef ook de minder prettige kanten van het leven aan boord. Een van de militairen, een bijzonder sterke visser uit IJmuiden, kon na het drinken van alcohol moeilijk in bedwang worden gehouden. Hij raakte dan regelmatig in gevecht, bij voorkeur met een sergeant van de politietroepen.
De plaatselijke passagiers moesten met hun kippen, varkens en andere dieren op het achterdek verblijven. De militairen hadden daarentegen betere slaapplaatsen en meer bewegingsvrijheid.

Aankomst in Paramaribo
Aankomst van het tweede detachement van de Prinses Irene Brigade met de Cottica in Paramaribo. Collectie Verbeek.

Vanuit Georgetown bracht het Nederlandse schip Cottica het tweede detachement naar Paramaribo. Op 21 november 1941 kwamen de militairen daar aan. Zij werden opgewacht door de militaire kapel van het KNIL-garnizoen en door het eerste detachement, dat onder leiding stond van kapitein Van den Hoek en al op 30 september was aangekomen.



Aankomst van de Cottica in Paramaribo (Collectie Verbeek)

In korte broek... (Collectie Verbeek)

De kleding van het tweede detachement maakte een weinig uniforme indruk. De mannen droegen onder meer kaki korte broeken, lange linnen broeken, overhemden, hemden zonder boord, lange kousen, wollen sokken en tennisschoenen. Het was een bonte verzameling van kledingstukken. Zo marcheerden zij Paramaribo binnen, naast de militairen van het eerste detachement, die wel in hun groene uniform waren gekleed.

Hier meer foto's over deze periode

De komst van de Amerikaanse troepen
Ondertussen was de Amerikaanse regering akkoord gegaan met de Nederlandse voorwaarden voor de stationering van Amerikaanse militairen in Suriname. Op 24 november 1941 arriveerden de eerste Amerikaanse militairen in Paramaribo. In de Nederlandse archiefgegevens wordt melding gemaakt van 65 Amerikaanse officieren en 912 manschappen, onder bevel van kolonel P.D. Parkinson.
De Amerikaanse troepen waren vooral bedoeld om de bauxietindustrie en de belangrijke infrastructuur te beschermen. De aanwezigheid van de Amerikanen bracht veel werkgelegenheid met zich mee. Ook werden de infrastructuur en de militaire bewapening uitgebreid. Er kwamen onder meer voertuigen, tanks en radarinstallaties naar Suriname.
De Amerikaanse militairen introduceerden bovendien een andere levensstijl. Hun aanwezigheid was merkbaar in het uitgaansleven, de muziek, de films, de kleding en de consumptiegewoonten. Coca-Cola, bier, nieuwe dansen en Amerikaanse films werden steeds bekender. Ook het uiterlijk van de militairen, met hun uniformen, schoenen en haardracht, maakte indruk op de plaatselijke bevolking.
Op een gegeven moment waren er naast de twee detachementen van de Prinses Irene Brigade en ongeveer zeventig Nederlandse mariniers ruim tweeduizend Amerikaanse militairen in Suriname aanwezig.
De VS maakte zich zorgen over de inadequate verdediging van Suriname en dreigde waarschijnlijk zelfs met bezetting. Enkele dagen voor de aanval op Pearl Harbor arriveerde in Paramaribo een troepenmacht van een 3000 man, vnl. Puerto-Ricanen.

       
Van links naar rechts: onbekend, Van Hoving, Merrienboer, Goossens, Claessens, Kas, Schepers.

Van links naar rechts: Boelhouwer, onbekend, v.d. Sman, onbekend, Van Hoving


Op pad in de binnenlanden, november 1941

Zie hier de video Strijders voor Wilhelmina over de aanwezigheid van de Amerikanen in Suriname en het aandeel van Surinamers in de 2e WO.

'In de samenleving van het Koninkrijk der Nederlanden is voor onderdanen van het Duitsche Rijk geen plaats zoolang de oorlog duurt,' zei gouverneur Kielstra op 6 juli 1940.


De Goslar (foto: www.suriname.nu)

'Er waren daar voornamelijk burgers, waaronder enkele felle Nazi's, maar ook de bemanning van  het op 10 mei 1940 gezonken Duitse schip Goslar. Het wrak vormt nog steeds het 'Van  Beek-eiland', genoemd naar de politiecommissaris die zo stom was de officieren  toestemming te geven hun 'spullen op te gaan halen'; in plaats daarvan openden  ze de kranen waardoor het schip zonk. In het kamp  aan de Kopieweg zaten ook twee Weense joden, die er natuurlijk een rotleven hadden. Het heeft de  joodse gemeenschap in Suriname heel wat moeite gekost die mensen vrij te  krijgen.'

Buitenzijde van het interneringskamp voor (Rijks)Duitsers aan de Copieweg in Paramaribo
(Bron: Nationaal archief)

Een groot gedeelte van die Duitsers waren op grond van het Gouvernements Besluit (GB) no. 38 van 10 mei 1940 geïnterneerd. Alle Duitse mannen boven de achttien werden aangehouden en nog diezelfde nacht of de volgende dag naar Fort Zeelandia overgebracht. De 82 mannen, waaronder 17 leden van de NSDAP, werden overgebracht naar de bovenzaal van het buitengasthuis. Op 18 mei  werden ze opvergebracht naar het rooms-katholieke klooster en Javaans meisjesinternaat aan de Copieweg. Dit kamp lag erg afgelegen. Alleen de krakkemikkige spoorlijn van Paramaribo, via Lelystad naar Overwacht, liep langs de nederzetting.  

Wandelgang en spoorweg naast het kamp aan de Copieweg (Bron: fotoboek H. Mouwen)

De behandeling van de Duitse geïnterneerden in Suriname stond onder toezicht van professor R. Moll van het Internationale Rode Kruis en de Zwitserse zaakgelastigde A. Gonzenbach. Die zorgen er ook voor dat een arts en tandarts regelmatig het kamp bezocht. In ernstige gevallen kon men overgebracht worden naar een bewaakte kamer in 's Landshospitaal.
In de herfst van 1940 werden er barakken gebouwd waarin hele gezinnen werden ondergebracht. Deze werden onder leiding van Kapitein C. Vinck gerealiseerd, ingericht en natuurlijk bewaakt.


Het interneringskamp aan de Copieweg (Bron: Nationaal archief)

De geïnterneerden kregen vrij gemakkelijk permissie om meestal onder geleide naar Paramaribo te gaan om particuliere belangen te behartigen. Dat beviel een gedeelte van de bevolking niet en ook de Irenebrigadisten vonden dat niet ideaal. Het praatje ging ook dat de Gouverneur nogal pro-Duits was en de Duitsers met te zachte hand behandelde.


Klik hier voor een verslag van een spectaculaire ontsnapping uit dit concentratiekamp Copieweg

Begin 1942 werden de bewakers van de Prinses Irene Brigade vervangen door de Surinaamse Schutters, die over het algemeen geen vijandige houding hadden tegenover de Duitsers.

Poster Unie Suriname met naam van Wim Bos Verschuur. Bron Verzetsmuseum

Een apart gedeelte van het kamp aan de Copieweg was tot mannenkamp gedoopt. Daar verbleef de bemanning van de Goslar, het Duitse schip dat in de haven van Paramaribo tot zinken was gebracht. Ook was daar een groep van 14 Zuid-Afrikaanse dienstweigeraars, die hier naartoe waren verscheept. Alsmede een groepje Surinaamse critcasters van Gouveneur Kielstra, onder wie onderwijzer en parlementariër Wim Bos Verschuur en Huiswoud en Günther.


Als er eten in het kamp over is (Bron: fotoboek H. Mouwen)

Er was voldoende voeding. De mannelijke geïnterneerden aten hetzelfde als hun bewakers en dat van de vrouwen en kinderen was op de persoon toegespitst. Toen de vrouwen en kinderen in het kamp op de Copieweg werden ondergebracht, bouwde men een aparte keuken waar een vijftal mannen de hoofdmaaltijd en koffie en thee verzorgden. Ook kon men elke ochtend als men dat wenste bij de wacht wat spullen kopen van de lokale Javaanse landbouwers. Degenen die ‘loyaliteitsverklaring aan het Duitse Rijk’ tekenden, konden bovendien aanspraak maken op een financiële ondersteuning door het Duitse rijk.
Op 12 april 1946 stond er in het Surinaamse Dagblad De West het volgende artikel:

De geïnterneerden in Suriname
'Men meldt ons van officiële zijde: In het kamp op Jodensavannah zijn geïnterneerd 139 NSB’ers uit Nederlandsch-Indië en in het kamp aan den Copieweg 128 personen, waaronder 52 Duitschers, drie en twintig Duitsche vrouwen en 32 Duitsche kinderen, terwijl nog veertien van de uit Zuid-Afrika hierheen gezonden Nederlanders aldaar afzonderlijk zijn ondergebracht. Het lag reeds lang in het voornemen zoo spoedig mogelijk de geïnterneerden Suriname te doen verlaten, maar van het beschikbaar komen van Transportgelegenheid hangt in hoofdzaak af wanneer aan dit voornemen uitvoering zal kunnen worden gegeven. Hierover duurt het overleg nog voort. Omtrent de nationaliteit van sommige geïnterneerden wordt een onderzoek ingesteld, tevens of in enkele gevallen er aanleiding zou kunnen zijn tot het toestaan van voortgezet verblijf hier te lande.'

'We waren nog maar net in Suriname, of een Duitse duikboot werd voor de kust gesignaleerd. Kapitein Van  den Hoek vertrok met een man of twintig, waaronder J. Samson, naar Pont Leiden. In de 18e eeuw was dat een belangrijke schakel in de Surinaamse  kustverdediging geweest, maar nu woonden er alleen muskieten en wel in aantallen van miljarden. Er was geen huis en geen enkele vorm van beschutting en de  kapitein gaf toen opdracht ons naar Fort Nieuw Amsterdam over te brengen. Daar  hebben we een week, misschien wat langer, over de wel 3 km brede riviermond naar  U-boten zitten uitkijken er kwam echter niets. Wat zouden we gedaan hebben als  er wel een was komen opdagen? Onze bewapening bestond uit één 2" mortier en twee brenguns. Gelukkig zijn de Surinaamse rivieren vanwege de vele modderbanken alleen maar met een loods te  bevaren.'


Kolonel J.K. Meijer van het KNIL, die in 1942 werd aangesteld als territoriaal commandant van Suriname. Bron: NIMH.

Kolonel J.K. Meijer en de reorganisatie van de Surinaamse krijgsmacht
De Nederlandse regering in Londen wilde de militaire verdediging van Suriname verder versterken. Begin 1942 werd daarom kolonel J.K. Meijer van het KNIL naar Suriname gestuurd. Hij had in Engeland, bij de Prinses Irene Brigade in Wrottesley Park, naam gemaakt door samen met andere officieren de militaire discipline te verbeteren.
Op 1 april 1942 verzocht gouverneur Kielstra hem om als territoriaal commandant van Suriname aan te treden.
Bij zijn aantreden kreeg Meijer te horen dat de militaire verdediging van Suriname onvoldoende was. Vanuit Londen kreeg hij de opdracht om uit de plaatselijke bevolking een regiment gemotoriseerde infanterie te vormen. Het was de bedoeling dat deze eenheid op termijn zou kunnen deelnemen aan de bevrijding van Nederlands-Indië en Nederland daar zou vertegenwoordigen.
Voor de nieuwe krijgsmacht was modern materieel nodig. In de Verenigde Staten waren voertuigen en bewapening besteld die oorspronkelijk voor het Nederlandse leger in Indië bestemd waren. Een deel daarvan werd naar Suriname gestuurd. Er arriveerden onder meer jeeps, vrachtauto's en Marmon-Herrington-tanks.
Volgens de oorspronkelijke opgave ontving Suriname 26 tweemanstanks, 28 driemanstanks en 19 viermanstanks. De verschillende typen verschilden in bewapening, omvang en gewicht. Niet alle voertuigen konden direct worden ingezet; vooral de zwaarste tanks stelden eisen aan de draagkracht van de bruggen.

De opleiding van officieren en onderofficieren
Voor de reorganisatie van de krijgsmacht moesten in korte tijd nieuwe officieren en onderofficieren worden opgeleid. Er werd een officiersopleiding opgezet waarbij ook leden van de Prinses Irene Brigade werden ingezet.

"Bill de Roos, Henk Snoek, Huub Mouwen, Bernie Molenkamp, Bill Dill, Dolf Dikkers, Rueb en Visser maakte o.a. deel uit van deze opleiding. Ook Jack Jessurun, maar dat was geen Ireneman. Op 1 augustus werden ze vaandrig en Samson kreeg bijv. een peloton Hindoestaanse rekruten in opleiding. Op 1 oktober werd hij commandant van de derde compagnie van het derde bataljon aan de Gemelandseweg en bestond uit Creolen.De rassenscheiding was niet bepaald bevorderlijk voor de Surinaamse identiteit, maar wel nodig vanwege verschillen in dieet. De hindoes aten geen rundvlees, de islamieten geen varkensvlees.
Het was een hele taak om de Surinaams jonge mannen een goede opleiding te geven. Toen bij een gelegenheid de compagnie moest worden ingeënt, moest de commandant, met de dokter op een tafel, zichtbaar voor de aangetreden compagnie, het voorbeeld geven, zonder daarbij een spier te vertrekken. Pas daarna liet iedereen zich gewillig inenten..."

"Het  was een goede training met veel oefeningen te velde. In de twee delen ATV (algemeen tactisch voorschrift) sprak men nog van: "Onder hoerageroep een heuvel bestormen met een bajonet op 't geweer." De VPPTL (politiek politionele taak leger) was nog wel actueel voor de tropen, maar er stonden ook spannende verhalen uit de Atjeh-oorlog in.....

Beëdiging van officieren bij het KNIL-vaandel tijdens de reorganisatie

Op 1 augustus werden de betrokken cursisten tot vaandrig benoemd. Samson kreeg vervolgens een peloton Hindoestaanse rekruten onder zijn hoede. Op 1 oktober werd hij commandant van de derde compagnie van het derde bataljon aan de Gemelandseweg. Deze compagnie bestond uit Creoolse militairen.
Bij de samenstelling van de compagnieën werd rekening gehouden met verschillen in religie en voedingsvoorschriften. Hindoeïstische militairen aten geen rundvlees en islamitische militairen geen varkensvlees. De indeling naar bevolkingsgroep was vanuit het oogpunt van de Surinaamse samenleving niet onomstreden, maar werd door de militaire leiding mede ingegeven door praktische overwegingen rond de voeding.
Samson herinnerde zich ook hoe de opleiding van de jonge Surinaamse militairen verliep. Bij een inenting van een compagnie moest de commandant samen met de arts zichtbaar voor de aangetreden manschappen het voorbeeld geven. Pas nadat zij zich zonder problemen hadden laten inenten, volgden de overige militairen.
Ook voor de zware infanteriewapens was gespecialiseerd kader nodig. Er werden onder meer militairen opgeleid voor mortieren, pantserafweergeschut (PAG) en luchtdoelmitrailleurs. Dertig mannen kregen een opleiding tot onderofficier en werden daarna bij deze onderdelen ingedeeld.

De inzet van brigadisten bij de nieuwe krijgsmacht
Het nieuwe Surinaamse leger moest zo modern mogelijk worden uitgerust. Er bestonden ook plannen om vlammenwerpers in de organisatie op te nemen. Daarvoor was gespecialiseerd personeel nodig. Acht leden van de Prinses Irene Brigade werden voor deze taak beschikbaar gesteld.
Langzamerhand werden steeds meer brigadisten in de Surinaamse militaire organisatie opgenomen. Hun kennis en ervaring werden op verschillende terreinen gebruikt.

De Treindienst en de technische werkzaamheden
De Treindienst bood veel brigadisten de mogelijkheid hun technische kennis en ervaring met motorvoertuigen in te zetten. Vooral onder de militairen van het tweede detachement bevonden zich mannen die in Canada waren gerekruteerd en al enige ervaring met voertuigen hadden opgedaan.
Met deze mannen werd een autowerkplaats gevormd. Zij begonnen direct met het rijklaar maken van de uit Amerika aangevoerde voertuigen. Er was grote behoefte aan chauffeurs. Uiteindelijk moesten ongeveer tweehonderd chauffeurs worden opgeleid. Een deel van deze opleiding werd verzorgd door brigadisten die zelf al ervaring hadden met het besturen en onderhouden van motorvoertuigen.
Er werd een goed uitgeruste garage ingericht. Het uit Amerika afkomstige rijdende materieel werd daar gemonteerd en onderhouden. Vooral de brigadisten die bij deze technische werkzaamheden betrokken waren, leverden een belangrijke bijdrage aan de opbouw van de Surinaamse gemotoriseerde eenheden.

Opleiding in de Verenigde Staten
Drie officieren werden gedetacheerd bij het Amerikaanse Desert Training Center in Californië. Daar werden gemotoriseerde infanterie- en tankdivisies voorbereid op de strijd in de Noord-Afrikaanse woestijn.
De oefeningen maakten grote indruk. Hoewel de officieren in Engeland al verschillende cursussen en oefeningen hadden gevolgd, was de Amerikaanse opleiding van een geheel andere omvang. Er werd dag en nacht geoefend, waarbij de omstandigheden zo veel mogelijk op een werkelijke oorlogssituatie waren afgestemd.
Een van de oefeningen begon in Zuid-Arizona. Met colonnes van ongeveer negentig voertuigen werd gedurende zeven dagen en nachten door de woestijn gereden. De route werd op kompas gevolgd, in een zo recht mogelijke lijn richting Noord-Arizona.
De militairen droegen stofmaskers, maar dat voorkwam niet dat een van de officieren ziek werd. Hij kreeg de zogenoemde San Joaquin Valley fever, een schimmelinfectie die de longen aantast. Voor hem betekende dit het einde van zijn actieve militaire dienst.

Administratie, radiodienst en militaire politie
Niet alle brigadisten werden bij de gevechtseenheden ingedeeld. Ook op de militaire burelen was behoefte aan ervaren personeel.
Na het volgen van een administrateurscursus kregen verschillende brigadisten een functie bij de administratie. Velen werden al spoedig als onderofficier aangesteld en gingen als administrateur of foerier bij de compagnieën werken.

Codisten (Bron Riemersma)

Andere militairen werden ingedeeld bij de Radiodienst en de Verlichtingstroepen. Zij werkten onder meer als codist of technicus.
Ook bij de Militaire Politie was personeel nodig. Deze dienst bestond voordien nog niet in dezelfde vorm. Onderofficieren afkomstig uit de Nederlandse Politietroepen kregen hier een plaats, aangevuld met enkele vrijwilligers.
Daarnaast werden kleinere groepen brigadisten bij de gevechtswagens ingedeeld. De tanks zelf werden grotendeels toevertrouwd aan de mariniers.
De twee Nederlandse detachementen werden uiteindelijk samengevoegd en kwamen onder het bevel van garnizoenscommandant majoor Vinck, een beroepsofficier van het KNIL.

Het dagelijks leven in Paramaribo

"Het eten was in het begin wel vreemd, maar gaf na de minder uitgebreide Engelse maaltijden geen reden tot ontevredenheid. Paramaribo maakte bij aankomst de indruk van een vriendelijk stadje. Deze eerste indruk was, zoals later bleek, ietwat geflatteerd. Wel was de binnenstad, vergeleken met die van de andere buurstaten, erg schoon en waren de straten grotendeels goed verzorgd, maar de buitenwijken zagen er zeer vervallen uit."

Het verblijf in Suriname betekende voor de brigadisten niet alleen militaire dienst. Ook het dagelijkse leven in de tropen was een nieuwe ervaring. Het eten was in het begin even wennen, maar na de minder uitgebreide maaltijden in Engeland was er weinig reden tot ontevredenheid.
Paramaribo maakte bij aankomst de indruk van een vriendelijk stadje. De binnenstad was, vergeleken met die van omliggende gebieden, betrekkelijk schoon en de straten waren grotendeels goed onderhouden. De buitenwijken maakten echter een veel minder verzorgde indruk.
Voor ontspanning waren de mogelijkheden beperkt. De militairen konden terecht in de twee bioscopen, enkele bars en het Militair Tehuis.
De militairen kregen uiteindelijk de beschikking over een KNIL-tropenuniform. Dat werd niet door iedereen met evenveel enthousiasme ontvangen: sommigen waren gehecht aan hun bestaande uniform.
Angisa ter gelegenheid van de geboorte van prinses Irene. Het kledingstuk werd populair bij militairen van de Prinses Irene Brigade. Collectie Stichting Surinaams Museum, Paramaribo.


De eerste slachtoffers
Het verblijf in Suriname kende ook een verdrietige kant. Door een motorongeluk en ziekte kwamen in Paramaribo twee militairen om het leven: soldaat Richard Kassel en soldaat Bert van der Haas.
Ook korporaal Erwin Joachim Strauss verdient hier een afzonderlijke vermelding. Zijn levensverhaal en zijn bijzondere geschiedenis binnen de Prinses Irene Brigade worden in een apart gedeelte behandeld.


Bill de Roos, Henk Snoek, Huub Mouwen, Bernie Molenkamp, Bill Dill, Dolf Dikkers, Rueb en Visser maakte o.a. deel uit van deze opleiding. Ook Jack Jessurun, maar dat was geen Ireneman. Op 1 augustus werden ze vaandrig en Samson kreeg bijv. een peloton Hindoestaanse rekruten in opleiding. Op 1 oktober werd hij commandant van de derde compagnie van het derde bataljon aan de Gemelandseweg en bestond uit Creolen.
De rassenscheiding was niet bepaald bevorderlijk voor de Surinaamse identiteit, maar wel nodig vanwege verschillen in dieet. De hindoes aten geen rundvlees, de islamieten geen varkensvlees.
Het was een hele taak om de Surinaams jonge mannen een goede opleiding te geven. Toen bij een gelegenheid de compagnie moest worden ingeënt, moest de commandant, met de dokter op een tafel, zichtbaar voor de aangetreden compagnie, het voorbeeld geven, zonder daarbij een spier te vertrekken. Pas daarna liet iedereen zich gewillig inenten..."




Jodensavanne: het interneringskamp in het binnenland

Plattegrond Jodensavanne (Collectie Claessens)

Vanaf  19 augustus 1942 kwam er vier uur varen onder Paramaribo, midden in de jungle aan de Suriname rivier dichtbij het oude Joodse Kerkhof, ook een interneringskamp voor 146 uit Nederlands-Indië afkomstige gevangenen.
De geïnterneerden moesten dwangarbeid verrichten in de houtploeg, de bootploeg of de visploeg. Zij mochten geen post ontvangen en kregen evenmin voedselpakketten van het Rode Kruis. Het kamp kreeg de bijnaam 'de groene hel'. De hygiënische omstandigheden waren slecht en veel gevangenen kregen te maken met dysenterie en malaria.
Kamp "Jodensavanne" zou later bekend worden als Nederlands eerste en enige concentratiekamp. Pas op 15 juli 1946 kwamen de geïnterneerden weer vrij. Verscheidene oud-Irenebrigadisten  w.o. W.(Bill) de Roos, Hub Mouwen en J.Samson waren er enkele maanden kampcommandant geweest.

De politieke situatie onder gouverneur Kielstra
De militaire aanwezigheid in Suriname had ook invloed op het maatschappelijke leven. De troepen die in het land waren gestationeerd, maakten graag plezier met Surinaamse tienermeisjes. Er was daarnaast sprake van prostitutie. Door het opduiken van geslachtsziekten openden de Amerikanen een zogenoemd Prophylactic Centre.
Op 7 en 8 oktober 1943, ongeveer een maand voordat prinses Juliana vanuit Canada Suriname zou bezoeken, liet gouverneur Kielstra een razzia uitvoeren. Daarbij werden 97 jonge mannen, die als 'bendeleden' werden aangeduid, en 76 jonge vrouwen, die als 'prostituees' werden bestempeld, opgepakt. Zij werden zonder nader onderzoek of proces geïnterneerd en bleven tot eind 1944 vastzitten.
De vrouwen werden ondergebracht op de voormalige plantage Katwijk in het district Commewijne. De mannen kwamen terecht in een interneringskamp bij vliegveld Zanderij. Een van hen, A. Oostwijk, werd op 19 juli 1944 bij een herhaalde vluchtpoging doodgeschoten.
Bron: www.bevrijdingintercultureel.nl


Koos Groenenberg, linksachter – Collectie Delwell

Ook politiek roerde er in deze jaren het nodige. In 1943 werd in Suriname de Unie Suriname opgericht, met als leus 'baas in eigen huis'. Leden van de eerste politieke partij op de Antillen gebruikten in 1944 dezelfde leus. Zij verlangden naar meer zeggenschap over het bestuur.
Door de oorlogssituatie beschikten de gouverneurs echter over grote bevoegdheden. De eigenzinnige gouverneur Kielstra wilde weinig weten van de roep om meer politieke zelfstandigheid. De oppositie kreeg onder zijn bewind weinig ruimte. Volgens de oorspronkelijke beschrijving probeerde hij zijn greep op het bestuur te behouden door vertrouwelingen op belangrijke posten te benoemen en door spionage, chantage en intimidatie.
De politicus Wim Bos Verschuur protesteerde tegen het beleid van Kielstra bij koningin Wilhelmina. Kielstra liet hem daarop arresteren, tot grote woede van een deel van de Surinaamse bevolking. De politieke crisis werd uiteindelijk bezworen door de vervanging van Kielstra door de minder autoritair optredende gouverneur J.C. Brons, eind 1943.

Het Bataljon Gevechtswagens

Zware mitrailleurwagen, oktober 1941 – foto Verbeek, Den Haag

De aanwezige KNIL-troepen en Surinaamse dienstplichtigen en vrijwilligers waren niet in staat om alle beschikbare tanks te bemannen. Daarom werd besloten het detachement van ongeveer zeventig mariniers, dat sinds juli 1940 in Suriname aanwezig was, als kern te gebruiken voor een nieuw op te richten Bataljon Gevechtswagens.

Omdat de mariniers en een klein aantal KNIL-militairen onvoldoende personeel vormden, werd de Prinses Irene Brigade gevraagd om aanvullende manschappen te leveren.

Als kampement diende de oude sociëteit Halakibee aan de Surinamerivier in Paramaribo. Het gebouw werd uitgebreid met enkele loodsen en zogenoemde quonset-hutten. Onder leiding van sergeant-majoor Van Tooren van het KNIL werd ook het onderhoud van de voertuigen verzorgd. Als oefenterrein kreeg men een gebied bij vliegveld Zanderij toegewezen. Niet alle tanks waren voortdurend in gebruik; een deel werd afwisselend opgeslagen.

Marmon-Herrington-tanks in Suriname. Informatie over de tanks van H. Heesakkers uit Oisterwijk. (Foto: T.L. van Rijswijk)

Over de verschillende tanks viel het volgende te vertellen.
De lichte tweemanstank was een snel en betrouwbaar voertuig. Het nadeel was dat de bewapening, bestaande uit twee 7,62-mm-mitrailleurs, vrij licht was. Bovendien kon de toren slechts over 240 graden draaien.
De driemanstank beschikte over een volautomatisch 37-mm-kanon, dat werd gevoed door een magazijn met vijf granaten. De motor was echter te zwak voor het voertuig.
De sterke en imposante viermanstank had zelfs een dubbel 37-mm-kanon. Verder beschikte deze over een 12,7-mm-mitrailleur aan de rechterzijde van de toren en twee 7,62-mm-mitrailleurs achter op de toren, bedoeld voor de verdediging tegen vliegtuigen.
Door het zware gewicht kon deze tank pas tegen het einde van 1943 of in 1944 operationeel worden ingezet. Eerst moesten de bruggen worden versterkt, omdat zij het gewicht van de viermanstank niet konden dragen. De brigadisten hebben dit voertuig waarschijnlijk nooit in actie gezien.
Tot het vertrek van de mariniers in oktober 1943 stond het bataljon onder commando van luitenant der mariniers H.P. Arends. Hij werd opgevolgd door eerste luitenant der huzaren Frans Kouwenhoven. Daarna kwamen de KNIL-luitenants D.B.W. van Ardenne en W.K. Bredrode aan het hoofd te staan.
Na 1943 kwamen er meer radio's en was er meer munitie beschikbaar. Desondanks is er waarschijnlijk nooit met het 37-mm-kanon geschoten. Door het vertrek van de mariniers en later ook van de brigadisten ontstonden personeelsproblemen. In 1944 waren er echter voldoende Surinaamse dienstplichtigen om zelfs de viermanstank in dienst te nemen.

De inzet in Moengo en het binnenland
Een deel van de Nederlandse militairen werd ingezet in het binnenland van Suriname. Een van de plaatsen waar brigadisten gelegerd waren, was Moengo, het centrum van de bauxietwinning.
Luitenant Han van Oort was daar de commandant. Een van de militairen herinnerde zich hem als volgt:

'Luitenant Han van Oort was de commandant in Moengo, een van de fijnste officieren die ik heb leren kennen. Hij was er op uit zijn mensen zelfstandig te maken en dat deed hij bijv. door ons mee het bos in te nemen met alleen een veldfles en een etensblikje. We leerden droog hout in een nat bos vinden en wat er allemaal voor eetbaars was. Ook controleerden en zo nodig verbeterden we kaarten van dit gebied. Zo mocht ik met vier man, de Njoe Boeroekreek in kaart brengen door hem met een korjaal (Bosnegerkano) af te varen. Bij elke bocht werd de kompasrichting afgelezen en de afstand geschat. Bij het tekenen bleek dat alleen de uitmonding in de Cottica goed op de kaart stond, de kreek boog echter de andere kant op dan de kaart aangaf. Het dorpje Njoe Boeroekondre lag dus niet waar de kaart aanwees.'

De Amerikanen hadden zich intussen op vliegveld Zanderij gevestigd. Tot die tijd was het vliegveld alleen per trein bereikbaar geweest. Nu werd een weg aangelegd die in de Verenigde Staten werd beschreven als 'the most expensive in the world; built on bauxite and mahogany wood'.
Zanderij werd al snel een drukke pleisterplaats voor het militaire verkeer naar Afrika, onder meer in verband met de invasie van Marokko. Ook in Moengo en Paranam waren Amerikaanse troepen aanwezig. Zorg en Hoop, destijds nog een verlaten plantage, werd ingericht als basis voor blimps. Met deze kleine zeppelins werd langs de kust gepatrouilleerd.
In dezelfde periode arriveerden verschillende officieren en cadetten van de Koninklijke Militaire Academie in Suriname. Kees de Gooyer werd bijvoorbeeld commandant van de eerste compagnie. Hij verdiepte zich in de taal, de gebruiken en zelfs de godsdienst van zijn Hindoestaanse soldaten.


Op de achtergrond de bauxietmijn in Moengo (Bron: Ingrid G. Boelhouwer)


De legeringsgebouwen in Moengo (Bron: Ingrid G. Boelhouwer)

De bewaking van de bauxiettransporten
De uitgezonden brigadisten moesten in Suriname samen met KNIL-militairen dienstdoen. Hun opdracht was het gebied te beveiligen tegen mogelijke aanvallen vanuit Frans-Guyana, destijds een kolonie van het met Duitsland samenwerkende Vichy-Frankrijk, of vanuit Brazilië, waar veel Duitsers woonden. Ook een Duitse invasie vanuit zee, eventueel met behulp van onderzeeboten, werd niet uitgesloten.

De enorme bauxietvoorraden van Suriname waren vanaf 1939 van groot belang geworden. Bauxiet is de grondstof voor aluminium. De Verenigde Staten en Engeland waren voor hun vliegtuigproductie in belangrijke mate afhankelijk van de aanvoer uit de Nederlandse kolonie. Tussen 1940 en 1943 leverde Suriname ongeveer 65 procent van de Amerikaanse behoefte aan bauxiet.

De bauxietmijnen en fabrieken in Moengo, Paranam en Overwacht waren daardoor van groot economisch en strategisch belang en moesten goed worden bewaakt. Het was de bedoeling om plaatselijke Burgerwachten, de zogenoemde Schutters, hiervoor op te leiden.

De Amerikanen voerden het bevel over de bewaking van de genoemde bauxietmijnen en het nationale vliegveld Zanderij. De Nederlandse bevelhebber richtte zich meer op de bewaking van de kust, de landsgrenzen en de rivieren.


Bewaking van de scheepvaart aan boord van een Fins vrachtschip. v.l.n.r.: Dikkers, Starink, Beekman, Van der Eijken, Oosterhuis met geweer, Buijtelaar en Vermeulen

Patrouille, met wasvrouw rechts

Vrachtschepen voeren de grote rivieren op om de bauxiet te vervoeren. Bij Moengo, waar de Alcoa-mijn lag, werd de Cotticarivier echter zo smal dat de schepen het laatste gedeelte achteruit moesten varen om later zwaar beladen weer naar buiten te kunnen komen. Dit leverde vanzelfsprekend mogelijkheden voor sabotage op.

Een van de militairen herinnerde zich:

'Om sabotage tegen te gaan gingen we als bewaking mee op de bauxietboten die van en naar de bauxietmijn Moengo gingen. Als één boot zou zinken, zou de rivier verder onbruikbaar zijn.'

Het was de taak van de Nederlandse militairen om dat te voorkomen. Zij voeren daarom mee op de bauxietboten die van en naar Moengo gingen. Een dergelijke tocht duurde ongeveer twaalf uur.

De groep werd ook gedurende langere tijd gelegerd in Moengo en Albina, aan de Franse grens. In Moengo hielden de militairen de boel draaiende tijdens een staking. In januari 1942 werd een staking in de Alcoa-bauxietmijn gebroken door ontevreden arbeiders te arresteren en te ontslaan. Amerikaanse soldaten en Nederlandse militairen van de Prinses Irene Brigade namen tijdelijk hun plaatsen in.
In Albina bewaakten de militairen de rivier.

Oversteek van de Commarijnerivier, oktober 1941 (Bron: Ingrid G. Boelhouwer)

Tot het vertrek van de Mariniers in oktober 1943, stond het geheel onder commando van luitenant der Mariniers H.P. Arends, opgevolgd door 1ste luitenant der Huzaren Frans Kouwenhoven, hierna onder leiding van D.B.W. van Ardenne en W.K. Bredrode, beiden luitenant van het K.N.l.L.
Na 1943 kwamen er radio's en was er meer munitie beschikbaar. Desondanks is er waarschijnlijk nooit met het 37 mm kanon geschoten. Door het vertrek van de Mariniers en later ook de van de Brigademannen, ontstonden er personeelsproblemen. In 1944 waren er echter voldoende Surinaamse dienstplichtigen aanwezig om zelfs de viermanstank in dienst te nemen.

'Luitenant Han van Oort was de commandant in Moengo, een van de fijnste officieren die ik heb leren kennen. Hij was er op uit zijn mensen zelfstandig te maken en dat deed hij bijv. door ons mee het bos in te nemen met alleen een veldfles en een etensblikje. We leerden droog hout in een nat bos vinden en wat er allemaal voor eetbaars was. Ook controleerden en zo nodig verbeterden we kaarten van dit gebied. Zo mocht ik met vier man, de Njoe Boeroekreek -in kaart brengen door hem met een korjaal (Bosnegerkano)af te varen. Bij elke bocht werd de kompasrichting afgelezen en de afstand geschat. Bij het tekenen bleek dat alleen de uitmonding in de Cottica goed op de kaart stond, de kreek boog echter de andere kant op dan de kaart aangaf. Het dorpje Njoe Boeroekondre lag dus niet waar de kaart aanwees.'
'De Amerikanen hadden zich intussen op Zanderij gevestigd. Tot die tijd was dit vliegveld alleen per trein bereikbaar, maar nu werd een weg aangelegd die in de V.S. is beschreven als 'the most expensive in the world; built on bauxite and mahogany wood.' Het werd al gauw een drukke pleisterplaats voor verkeer naar Afrika, zoals voor de invasie van Marokko. Ook op Moengo en Paranam lagen v.s.-troepen. Zorg en Hoop, toen nog een verlaten plantage, werd een Blimp-basis. Met deze kleine Zeppelins werd langs de kust gepatrouilleerd.
Inmiddels arriveerde er ook verschillende KMA-oficieren en cadetten in Suriname. Kees de Gooyer werd bijv. commandant 1e compagnie en verdiepte zich in de taal en gebruiken en zelfs de godsdienst van zijn Hindoestaanse soldaten.'

De uitgezonden Brigademannen moesten in Suriname samen met KNIL-militairen dienst doen. De opdracht luidde het gebied te beveiligen tegen mogelijke aanvallen vanuit Frans-Gyana (een kolonie van het pro-Duitse Vichy-Frankrijk) of Brazilië, waar veel Duitsers woonden. Zelfs een Duitse invasie vanuit zee, met behulp van duikboten, werd niet uitgesloten. De enorme bauxietvoorraden waarover Suriname beschikte, werden vanaf 1939 van groot belang. Bauxiet is de grondstof voor aluminium en de Verenigde Staten en Engeland waren voor hun vliegtuigproductie grotendeels op de Nederlandse kolonie aangewezen. Tussen 1940 en 1943 leverde Suriname 65 procent van de Amerikaanse behoefte aan bauxiet. De bauxietmijnen- en fabrieken in Moengo, Paranam en Overwacht waren dus van groot economisch/strategisch belang en dienden goed bewaakt te worden. Het was de bedoeling om lokale Burgerwachten ('Schutters') o.a. daarvoor op te leiden. De Amerikanen voerden het bevel bij de bewaking over genoemde bauxietmijnen en het nationale vliegveld Zanderij. De Nederlandse bevelhebber legde zich meer toe op de bewaking van de kust, landsgrenzen en rivieren.  
Vrachtschepen voeren de grote rivieren op, maar op het eind, bij Moengo, waar de Alcoa-mijn was, werd de Cottica rivier zo smal, dat de schepen de laatste mijl achteruit moesten varen, om er zwaar beladen weer uit te kunnen komen. Dit gaf natuurlijk grote mogelijkheden voor sabotage.

‘Om sabotage tegen te gaan gingen we als bewaking mee op de bauxietboten die van en naar de bauxietmijn Moengo gingen.. Als één boot zou zinken, zou de rivier verder onbruikbaar zijn.'


Het was hun taak dit te voorkomen. Daartoe werd meegegaan op de bauxietboten die van en naar Moengo gingen. Zo'n tocht duurde ongeveer 12 uur. Ook werd de groep gedurende lange tijd gelegerd in Moengo en Albina aan de Franse grens. In Moengo hielden ze de boel aan de gang tijdens een staking. In januari 1942 werd een staking in de Alcoa-bauxietmijn Moengo gebroken, door ontevreden arbeiders te arresteren en te ontslaan. Amerikaanse soldaten en Nederlandse militairen van de Prinses Irene Brigade namen hun plaatsen tijdelijk in. In Albina bewaakten ze de rivier.

Oversteek van de Commarijnerivier, oktober 1941 (Bron: Ingrid G. Boelhouwer)

Patrouilles langs de Marowijne en in het binnenland
Naast de bewaking van de bauxiettransporten werden ook patrouilles uitgevoerd in het moeilijk toegankelijke binnenland. Een bijzonder interessante tocht werd door drie militairen gemaakt. Zij moesten diep in het binnenland de oude smokkelpaden opsporen. Dit was van belang voor de verdediging van Moengo.
Een van de deelnemers beschreef de tocht uitvoerig:

'Een bijzonder interessante tocht werd door drie man gemaakt naar het meer zuidelijk gelegen in het binnenland, teneinde al de vergeten smokkelpaden op te sporen. Dit was van belang voor de defensie van Moengo. De Marowijne-rivier werd met een zeilboot opgevaren tot de Picorne-kreek, deze werd tot de oorsprong gevolgd, maar zeilen was hier niet meer mogelijk, zodat de gehele weg moest worden gepeddeld of gewaad door kleine stroomversnellingen.
Inderdaad werden de smokkelpaden ontdekt en bleken zij allen in de richting van Moengo te lopen. Op de terugweg deed zich een klein incident voor, toen een opperhoofd van een van de vele langs de rivier gelegen Djoeka-dorpjes weigerde een korjaal (kano) af te staan. Van beide zijde werd een enigszins dreigende houding aangenomen en tenslotte zwichtte het opperhoofd voor de geweren.
Overigens werd van de Djoeka's meestal medewerking ondervonden. In een van die dorpjes was enige dagen tevoren het opperhoofd gestorven en was het geweeklaag en het afschieten van jachtbuksen mijlenver te horen. Vermeldenswaardig is dat het lijk naar de overzijde van de rivier gebracht werd, dus aan de Franse kant, en daar acht dagen boven de grond bleef staan. Daarna pas werden de niet zeer welriekende overblijfselen weer weggehaald en op het Djoeka-kerkhof begraven. De gehele tocht duurde drie weken.'

Door de tochten naar het binnenland maakten de militairen kennis met de dorpen van de oorspronkelijke bewoners en van de bosnegers, afstammelingen van tot slaaf gemaakte mensen die aan de plantages waren ontsnapt. De winkels waren veelal in handen van Chinezen. In Albina, aan de grens met Frans-Guyana, bevond zich een Javaanse nederzetting. Ook voormalige contractarbeiders uit India kwam men overal tegen.
De grote verscheidenheid aan bevolkingsgroepen maakte Suriname voor de Nederlandse militairen tot een bijzonder interessant land. Ook de tropische natuur maakte diepe indruk.


De terugkeer naar Engeland
In de loop van de oorlog stroomde steeds meer modern materieel Suriname binnen. In het voorjaar van 1944 waren de Surinaamse eenheden goed uitgerust en geïnstrueerd. Inmiddels waren ook enkele vaandrigs uit de Bredase KNIL-opleiding in Engeland gearriveerd. Zij werden naar Suriname doorgestuurd om het commando over de compagnieën over te nemen.
Eind 1943 waren al ongeveer tweehonderd van de 250 Nederlandse militairen teruggekeerd naar Engeland. Men had deze militairen nodig voor de op handen zijnde invasie in West-Europa. Voor de meerderheid was dit na twee jaar en twee maanden tropendienst een welkome ontwikkeling.

37-mm-kanon van Amerikaanse makelij bij Fort Zeelandia. (Foto: A.F. Nuyt)

Een van de militairen herinnerde zich de terugreis:

'Kun je het voorstellen: aankomen in New York in tropenkleding, terwijl er een sneeuwstorm was? We werden drie weken ondergebracht in hotel Time Square. Een verlofvergoeding voor ruim twee jaar tropen......'

De m.s. Crijnssen van de KNSM bracht de militairen via Curaçao naar New Orleans. Vandaar reisden zij per trein, een tocht van meer dan twee dagen, naar New York. Daar moesten zij wachten op een troepentransportschip.

Soldaat Steijger ("Mickey, vanwege zijn gelijkenis met filmacteur Mickey Rooney), Koos Groenenberg en Winand André in New York

Winand André schreef in de jaren tachtig een mooi artikel in De Vaandeldrager over zijn belevenissen met 'Mickey'. Dit artikel kun je hier lezen.

Een van de militairen beschreef de laatste etappe van de terugreis als volgt:

'Met de M.S. Crijnssen van de K.N.S.M. voeren we via Curaçao naar New Orleans, waar we weer in battledress gestoken werden. De treinreis naar New York duurde tweeënhalve dag. Daarna was het wachten op een troepentransportschip geblazen. Dat nam weer een maand in beslag en in die tijd heb ik meer jazz gehoord dan ooit tevoren: Billy Holiday, Dizzy Gillespie, Roy Eldridge, Teddy Wilson, Mary-Lou Williams en een heleboel anderen.
Tenslotte scheepten we in op de Queen Mary met 16.000 man. Het schip was verdeeld in drie areas, waartussen waterdichte schotten; elk onder commando van ten minste een kolonel. Er was eenrichtingsverkeer in alle gangen en er werden maar twee maaltijden per dag geserveerd. We voeren zonder escorte op hoge snelheid al zigzaggend naar Greenock in Schotland.
In Wolverhampton waren niet veel oude bekenden overgebleven. Ik kwam bij de zware wapens van kapt. Looringh van Beeck's ondersteuningscompagnie terecht.'

Geraadpleegde literatuur voor deze informatie onder andere: Liesbeth van der Horst, Wereldoorlog in de West. M.S. Crijns
Terug naar de inhoud