No.2 Dutch Troop - Prinses Irene Brigade

Ga naar de inhoud

No.2 Dutch Troop

Wolverhampton > Commando's
No. 2 Dutch Troop
Van de Prinses Irene Brigade naar de Nederlandse commando's

De vorming van de Nederlandse commando-eenheid
In 1942 ontstond binnen de Koninklijke Nederlandse Brigade Prinses Irene de mogelijkheid om vrijwilligers te laten deelnemen aan de Britse commando-opleiding. De bedoeling was om Nederlandse militairen op te leiden voor bijzondere militaire opdrachten, waaronder verrassingsaanvallen en operaties achter de vijandelijke linies.
Op 22 maart 1942 vertrok een groep van 48 Nederlandse militairen vanuit Wolverhampton naar Schotland. Zij stonden onder leiding van kapitein Roos en luitenant Linzel. De groep bestond uit acht officieren en veertig onderofficieren en manschappen.
De vrijwilligers werden aanvankelijk verdeeld over kleinere groepen en ondergebracht bij verschillende Britse commando-eenheden. Zo werd de groep van luitenant Linzel geplaatst bij No. 9 Commando op het eiland Bute. Andere groepen kwamen terecht in onder meer Ayr, Dunoon en Troon.
Deze eerste periode diende als voorbereiding op de eigenlijke commando-opleiding. Vervolgens werden de Nederlandse vrijwilligers samengebracht in het Commando Basic Training Centre in Achnacarry, in de Schotse Hooglanden.

Achnacarry Memorial in Speanbridge, het gebied waar de commando's werden opgeleid- Foto  Ian S, CC BY-SA 2.0


Commando's in opleiding in het Schotse Achnacarry

De opleiding in Achnacarry
Het opleidingscentrum was gevestigd op het uitgestrekte landgoed van Achnacarry Castle, eigendom van de Schotse Clan Cameron. De omgeving met haar bergen, meren en ruige terrein vormde een uitermate geschikt decor voor de opleiding van toekomstige commando's.
De training was buitengewoon zwaar en stelde hoge eisen aan het lichamelijke en geestelijke uithoudingsvermogen van de deelnemers. Lange marsen met volledige bepakking, bergtochten, kaart- en kompasoefeningen, schietoefeningen en nachtelijke opdrachten maakten deel uit van het programma.
Ook het optreden in kleine groepen kreeg veel aandacht. De militairen moesten leren volledig op elkaar te vertrouwen. Bij de verschillende oefeningen werd daarom niet alleen gekeken naar de individuele prestaties, maar vooral ook naar samenwerking, discipline en doorzettingsvermogen.
Willem van der Veer beschrijft in zijn boek Onder de vlag der Commando's hoe de cursisten onder zware omstandigheden moesten werken. Hij vertelt onder meer over een oefening waarbij de deelnemers 36 uur achtereen met zware bepakking door de bergen trokken. Ook geforceerde marsen, waarbij grote afstanden in korte tijd moesten worden afgelegd, behoorden tot de dagelijkse praktijk.
De opleiding kende bovendien reële gevaren. Bij oefeningen werd met scherpe munitie gewerkt en er vonden ongelukken plaats waarbij militairen om het leven kwamen of gewond raakten. De omstandigheden waren zwaar: weinig slaap, beperkte voeding en voortdurende fysieke inspanning.
Van de oorspronkelijke groep van 48 Nederlandse vrijwilligers wisten uiteindelijk 25 militairen de opleiding met succes te voltooien. Zij ontvingen het commandobrevet en vormden de eerste kern van de Nederlandse commando-eenheid.

De oprichting van No. 2 (Dutch) Troop
Commando Tellinga

In juni 1942 verlieten de Nederlandse militairen het opleidingskamp in Achnacarry. Zij werden overgebracht naar Troon, waar een leegstaande school als onderkomen werd ingericht. Hier werd de basis gelegd voor de vorming van No. 2 (Dutch) Troop, als onderdeel van No. 10 (Inter-Allied) Commando.
De leiding kwam in handen van luitenant Mulder, die volgens Van der Veer meer dan twee meter lang was. Bij de Troop werden ook de officieren luitenant Jan Linzel, luitenant Knottenbelt en luitenant Ruysch van Dugteren ingedeeld.
Van der Veer beschrijft dat de Nederlandse eenheid later werd verdeeld in twee secties. Linzel kreeg de leiding over de eerste sectie, Ruysch van Dugteren over de tweede, terwijl Knottenbelt aan het hoofdkwartier werd toegevoegd. De troepsergeant-majoor was Kees de Ruiter.

Commandobadge

De Nederlandse eenheid maakte deel uit van het internationale No. 10 (Inter-Allied) Commando, waarin militairen van verschillende nationaliteiten samenwerkten. Het embleem van de Nederlandse Troop was het gevechtsmes, terwijl op de commandobaret de spreuk Nunc aut Nunquam (Nu of Nooit) werd gedragen.

Naar Port Madoc in Wales
Op 16 juli 1942 vertrok de Troop naar Port Madoc in Noord-Wales, waar de Nederlandse commando's zich aansloten bij de andere onderdelen van No. 10 Commando, onder bevel van luitenant-kolonel D. Lister.
In Port Madoc werd de opleiding voortgezet. De omgeving bood uitstekende mogelijkheden voor oefeningen met rubberboten, landingen en schiettraining. Van der Veer vertelt dat de militairen al kort na aankomst in kleine groepen op zoek werden gestuurd naar een geschikte locatie voor een schietbaan. Uiteindelijk vonden zij in de omgeving van Key Glass een geschikt terrein, waarna zij zelf begonnen met de aanleg ervan.
De training bestond niet uitsluitend uit fysieke oefeningen. Ook het uitvoeren van nachtelijke opdrachten, het navigeren met kaart en kompas en het optreden in kleine verbanden kregen veel aandacht. De commando's moesten immers in staat zijn zelfstandig te opereren, vaak onder moeilijke omstandigheden en ver achter de vijandelijke linies.

Exercitie o.l.v officieren

De onderofficieren van de Nederlandse Troop
Een bijzonder waardevolle passage in het boek van Van der Veer is de opsomming van de sergeanten van de Nederlandse commando-eenheid. Op pagina 33 noemt hij negen mannen die deze functie vervulden:

Jan den Berg – marechaussee
Izaäk van Dullemen – marechaussee
Joop Luikenaar – marechaussee
Dik van der Wal – oud-vlieger
Willem de Waard – kantoorbediende
Klaas Luitwielen – marechaussee
Bob Gorres – marechaussee
Hein Meier – marechaussee
Bill van Gelderen – binnenhuisarchitect in Pretoria

Van der Veer vermeldt bovendien dat Joop Luikenaar, Bob Gorres en Hein Meier later terugkeerden naar de Prinses Irene Brigade. Zij bleven daar niet onopgemerkt. Luikenaar werd in 1944 als agent van de geheime dienst per parachute in de omgeving van Rotterdam ingezet. Bob Gorres nam deel aan de strijd in Brabant, waar hij een been verloor. Over Hein Meier schrijft Van der Veer dat hij bij de Brigade uitstekend werk verrichtte.
Deze persoonlijke gegevens vormen een belangrijke aanvulling op de personeelsadministratie van de Prinses Irene Brigade.

De verdere uitbreiding van de Troop
In de tweede helft van 1942 werd de Nederlandse eenheid uitgebreid met nog eens 45 militairen die de commando-opleiding hadden voltooid. Daarmee groeide No. 2 (Dutch) Troop uit tot een grotere eenheid dan de oorspronkelijke groep van 25 geslaagden.
De mannen bleven trainen en werden voorbereid op hun eerste operationele opdrachten. De internationale samenstelling van No. 10 Commando bood daarbij mogelijkheden om Nederlandse militairen samen met Britse en andere geallieerde commando's in te zetten.
Op 31 mei 1943 verhuisde No. 2 (Dutch) Troop met de andere onderdelen van No. 10 Commando naar Eastbourne aan de Engelse zuidkust. Deze plaats zou gedurende de verdere oorlogsjaren de thuisbasis van de internationale commando-eenheid blijven.
In oktober 1943 volgde nog een bergtraining in Braemar, in Schotland. De geruchten gingen dat de commando's daarna op de Balkan zouden worden ingezet, maar de uiteindelijke bestemming werd het Verre Oosten.


Vijf Nederlandse commando's van No. 2 (Dutch) Troop in India, 1944. Kort na het maken van de oorspronkelijke groepsfoto vertrokken zij naar Arakan in Birma.
De namen zijn vermeld volgens de identificatie van het NIMH.


Vertrek naar het Verre Oosten
Op aandringen van luitenant Linzel en met steun van Prins Bernhard besloten de Britten No. 2 (Dutch) Troop samen met een Britse commando-eenheid in het Verre Oosten in te zetten.
Het besluit werd niet door alle Nederlandse commando's met enthousiasme ontvangen. Verschillende mannen hadden liever in Europa tegen de Duitsers gevochten en wilden niets liever dan bijdragen aan de bevrijding van hun bezette vaderland. Een uitzending naar Azië betekende immers dat zij voorlopig niet aan de strijd in Europa zouden deelnemen. Mede door de bemoeienis van Prins Bernhard gingen de meesten uiteindelijk toch akkoord met het vertrek.
Op 6 december 1943 bracht Prins Bernhard een bezoek aan de Nederlandse commando's in Portmadoc. Hij had voor de eenheid een rood-wit-blauwe vlag meegenomen en overhandigde deze aan luitenant Mulder. Daarbij sprak hij de volgende woorden:

"Nederland is trots om over zo'n troep te beschikken. Doe u best waar ter wereld u wordt ingezet en mijn beste wensen vergezellen u."

Op 11 december 1943 vertrok het schip Strathaird vanuit Gourock in Schotland. De bestemming was aanvankelijk niet bij iedereen bekend.
Via Port Said en Aden bereikte het schip uiteindelijk Bombay op 14 januari 1944. De reis werd voortgezet naar Poona, waar de militairen verder werden voorbereid op hun verblijf in Azië. De Nederlandse commando's werden ondergebracht in een tentenkamp bij Ked Gaon. Daar volgde een achtweekse jungleopleiding in de omgeving van Goa.
De Troop werd als geheel niet voor een operationele actie ingezet. Wel werden afzonderlijke Nederlandse commando's tijdelijk toegevoegd aan Britse eenheden. Een aantal van hen kwam daardoor daadwerkelijk in actie in het Verre Oosten.

Terugkeer naar Groot-Brittanië
Het nieuws dat No. 2 (Dutch) Troop zou terugkeren naar Groot-Brittanië, werd door de Nederlandse commando's met grote opluchting ontvangen. Na maanden van verblijf en training in het Verre Oosten kregen zij eindelijk weer het vooruitzicht om in Europa tegen de Duitsers te kunnen vechten en bij te dragen aan de bevrijding van hun vaderland.
Op 18 juli 1944 scheepten de Nederlandse commando's zich in Bombay in voor de terugreis naar Groot-Brittannië. Op 15 augustus kwamen zij aan in Liverpool. Vervolgens werden zij opnieuw ondergebracht in Eastbourne, waar No. 2 (Dutch) Troop zijn basis had.
Het enthousiasme onder de mannen was groot toen zij vernamen dat de Prinses Irene Brigade inmiddels in Normandië aan het front was ingezet. De terugkeer naar Engeland betekende voor de Nederlandse commando's het begin van een nieuwe fase in de oorlog. Na hun verblijf in Azië konden zij zich opnieuw voorbereiden op inzet in het Europese strijdtoneel.


Leden van No. 2 (Dutch) Troop in 1944, tijdens de voorbereidingen op Operatie Market Garden. Op de voorste rij, tweede van rechts, zit commando Bakhuys-Rozenboom, die tijdens de gevechten bij Arnhem sneuvelde. Foto: Ministerie van Defensie.

De verdere inzet in Europa
Na hun terugkeer in Engeland werd duidelijk dat de Nederlandse commando's niet als complete eenheid aan één operatie zouden deelnemen. Verschillende mannen werden toegevoegd aan andere geallieerde onderdelen of kregen afzonderlijke opdrachten. Daardoor kwamen zij op uiteenlopende plaatsen in Europa en onder verschillende omstandigheden in actie.
Een aantal commando's werd ingezet bij de geallieerde luchtlandingsoperaties in Nederland. Zo beschrijft Van der Veer de belevenissen van enkele mannen die bij de luchtlandingen rond Arnhem en Nijmegen betrokken waren.
Een bijzonder verhaal betreft Bakhuys, een kunstenaar uit Amerika. Hij landde op 17 september 1944 met de Britse luchtlandingstroepen bij Arnhem. Tijdens de gevechten bij de Rijnbrug sneuvelde hij. Zijn graf is volgens Van der Veer nooit teruggevonden.
Ook Rokus Visser, een bollenkweker uit Liverpool, werd bij Nijmegen ingezet. Hij landde daar met een zweefvliegtuig. Samen met Niek de Koning was hij later betrokken bij de oprichting van een parachutistenopleiding in Tjimahi.
Andere commando's werden eveneens bij de gevechten in Nederland ingezet. Bill Knijff, afkomstig uit Canada, onderscheidde zich volgens Van der Veer tijdens de strijd bij Arnhem en op Walcheren. Kees Boer had eerder al goede diensten bewezen tijdens de gevechten in Normandië.

Parachutisten en geheime opdrachten
Sommige Nederlandse commando's werden opgeleid en ingezet voor bijzondere opdrachten achter de Duitse linies. Van der Veer noemt onder anderen Raymond Westerling, die als agent werd ingezet om op de Veluwe contact te leggen tussen een verzetsorganisatie en Engeland.
Ook beschrijft hij de opmerkelijke parachutesprong van twee Nederlandse militairen, Beekmeier en Baggerman. Zij hadden nog nooit een parachutesprong gemaakt, maar kregen toestemming om zich bij een operationele sprong aan te sluiten. Zonder een voorafgaande opleiding sprongen zij uit het vliegtuig en kwamen zij terecht in het gebied waar de geallieerde luchtlandingen plaatsvonden. Voor hun optreden ontvingen zij later het Bronzen Kruis.
Een andere commando, Tom Italiaander, technicus bij de BPM, werd eveneens per parachute ingezet. Hij landde in de omgeving van Nijmegen en nam later deel aan de strijd op Walcheren.

Inzet op Walcheren
Ook tijdens de geallieerde operaties op Walcheren in november 1944 kwamen Nederlandse commando's in actie. Van der Veer noemt Bill Knijff als een van de mannen die daar hun sporen verdienden.
De inzet van de Nederlandse commando's verliep dus niet volgens één vast patroon. Sommigen namen deel aan luchtlandingsoperaties, anderen werden ingezet bij geheime opdrachten of sloten zich aan bij geallieerde eenheden die in Nederland vochten.
De persoonlijke verhalen die Van der Veer heeft vastgelegd, laten zien hoe verspreid de voormalige leden van No. 2 (Dutch) Troop uiteindelijk over het Europese strijdtoneel werden ingezet. Hun gezamenlijke opleiding in Schotland en Wales had hen voorbereid op bijzondere opdrachten, maar hun verdere oorlogservaringen liepen sterk uiteen.

Hans Sonnemans in gesprek met Commando van het eerste uur:  Jaap Bothe.
Bekijk de interessante website van Colin Bal over de commando Jaap Bothe.

Bronnen en literatuur
  • Van der Veer, W., Onder de vlag der Commando's. Met een inleidend woord van Zijne Koninklijke Hoogheid Prins Bernhard. Scheltens & Giltay, Amsterdam. (Verschijningsjaar nog niet vastgesteld).
  • Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH), historische publicaties en fotocollectie betreffende No. 2 (Dutch) Troop en de Nederlandse commando's tijdens de Tweede Wereldoorlog.
  • Ministerie van Defensie, Historische Canon Korps Commandotroepen, et plagiaat.
  • Eigen onderzoeksarchief: personeelsgegevens, biografische gegevens, correspondentie en fotomateriaal betreffende de Koninklijke Nederlandse Brigade Prinses Irene en No. 2 (Dutch) Troop.

Terug naar de inhoud