Martens, G.
Erelijst gesneuvelden > Namenlijst slachtoffers Veldtocht
Achternaam: MartensVoornaam: Gerardus
Voorletters: G.
Rang: Sold.
Mil. Onderdeel: Kon.Ned.Brig.Prinses Irene
Geboorteplaats: Haarlem
Geboortedatum: 28-02-1919
Overlijdensplaats: Ranville, Fr.
Overlijdensdatum: 18-08-1944
Begraafplaats: Militair ereveld Grebbeberg te Rhenen
Gemeente: Rhenen Provincie Utrecht
Land: Nederland
Vak:
Rij: 8
Nummer: 43
Het graf van soldaat Gerardus Martens op het Militair Ereveld Grebbeberg in Rhenen
Foto: Richard van de Velde.
Foto: Richard van de Velde.
Zijn jeugd en familie
Gerardus Martens werd op 28 februari 1919 in Haarlem geboren. Hij was een zoon van Gerardus Martens (1880–1965), van beroep voorslaander, en Anthonia Francisca Bijster (1880–1969). Zijn ouders trouwden op 23 mei 1906 in Haarlem en woonden aan de Spaarnwoudestraat 63.
Het gezin telde vijf kinderen:
- Margaretha, geboren in 1907, later gehuwd met A. Brand;
- Jacomijntje, later gehuwd met M.M. Wahlen;
- Wilhelmina Anthonia Francisca, later gehuwd met J.C. Vogels;
- Pieternella, later gehuwd met P. van der Wiele;
- Gerardus (1919-1944)
Over zijn jeugd, opleiding en werkzaamheden voordat hij militair werd, is vooralsnog weinig bekend. De teruggevonden militaire persoonskaart maakt wel duidelijk dat hij tijdens de oorlog een bijzondere militaire loopbaan doormaakte, waarbij hij verschillende keren tussen Engeland en Suriname reisde.
Naar Suriname
Op 4 september 1941 vertrok Gerardus Martens vanuit Engeland naar Suriname. Hij maakte daarmee deel uit van het Nederlandse militaire personeel dat tijdens de Tweede Wereldoorlog in Suriname werd ingezet.
De Nederlandse regering in Londen had in 1941 detachementen van de Prinses Irene Brigade naar Suriname gestuurd. De militairen moesten onder meer de strategisch belangrijke bauxietmijnen beschermen en bijdragen aan de verdediging van het gebied. Bauxiet was van groot belang voor de productie van aluminium, dat onder andere werd gebruikt in de geallieerde vliegtuigindustrie.

Aankomst van het Suriname-detachement met de Cottica in Paramaribo (Collectie Verbeek)
Op 1 augustus 1942 vertrok Martens volgens zijn militaire kaart vanuit Suriname naar Engeland. Zijn aankomst wordt op de kaart vermeld als 15 augustus 1942.
Waarom hij op dat moment terugkeerde en bij welke eenheid hij vervolgens werd geplaatst, blijkt niet uit de kaart. Wel staat vast dat zijn militaire loopbaan zich in deze periode niet uitsluitend in Engeland afspeelde.
Een periode in de militaire gevangenis
Een opvallende aantekening op zijn militaire kaart betreft een veroordeling tot twee maanden gevangenisstraf. Op 23 juni 1943 werd Martens geplaatst in de militaire gevangenis te Downfield, Dundee. Op 22 juli 1943 werd hij daaruit ontslagen.
De reden voor deze veroordeling wordt op de kaart niet vermeld. Zonder het bijbehorende strafdossier is het niet mogelijk vast te stellen wat er precies was gebeurd. Daarom is het belangrijk hierover geen conclusies te trekken.
Op 31 juli 1943 werd Martens overgeplaatst naar het detachement in Londen.
Opnieuw naar Suriname
Op 25 augustus 1943 vertrok Gerardus Martens opnieuw naar Suriname. Volgens zijn militaire kaart kwam hij daar op 2 oktober 1943 aan.
Waarom hij opnieuw naar Suriname werd gestuurd en welke taken hij daar uitvoerde, is nog niet vastgesteld. Zijn terugkeer maakt wel duidelijk dat hij gedurende de oorlog meerdere perioden in het Caribische gebied doorbracht.
De inzet van Nederlandse militairen in Suriname was onderdeel van de bredere geallieerde verdediging van het westelijk halfrond. De bescherming van de bauxietwinning en de bijbehorende infrastructuur was daarbij van groot strategisch belang.
Terug naar Engeland en plaatsing bij de brigade
Op 8 maart 1944 vertrok Martens volgens de kaart vanuit Suriname naar Wolverhampton in Engeland. Bij deze regel staat ook een administratieve mutatiedatum van 10 maart 1944.
Op 11 april 1944 werd hij vanuit Wolverhampton overgeplaatst naar de Prinses Irene Brigade. Bij deze vermelding staat een mutatiedatum van 14 april 1944.
Hiermee kwam zijn diensttijd in Suriname ten einde en werd hij weer onderdeel van de Nederlandse brigade die zich voorbereidde op de strijd in West-Europa.

Soldaat Gerardus Martens
De Prinses Irene Brigade in Normandië
In augustus 1944 werd de Prinses Irene Brigade ingezet op het Europese vasteland. De brigade was op 8 augustus in Normandië aangekomen en nam vervolgens deel aan de geallieerde opmars door Frankrijk.
De geallieerden achtervolgden de terugtrekkende Duitse troepen. Daarbij moesten zij onder meer beschadigde wegen, verlaten stellingen en gevaarlijke mijnenvelden passeren. Ook achtergelaten explosieven en boobytraps bleven een bedreiging vormen, zelfs op plaatsen waar de Duitse troepen zich al hadden teruggetrokken.
De militairen moesten niet alleen rekening houden met rechtstreeks vijandelijk vuur, maar ook met de gevaren die door achtergelaten munitie en explosieven werden veroorzaakt.
De opmars richting Varaville

In de vroege ochtend van 17 augustus 1944 ontving de Prinses Irene Brigade het codewoord Paddle. Dit betekende dat de Duitse troepen de voorste linies hadden verlaten. Gevangen genomen Poolse en Duitse militairen bevestigden dat hun divisie zich terugtrok.
De brigade rukte vervolgens op in de richting van Varaville en het nabijgelegen Le Bas de Bréville. In dit gebied hadden de Duitsers aanzienlijke schade aangericht. De Nederlandse militairen konden de achtergelaten, ondermijnde Duitse stellingen zonder grote problemen innemen. De brigade verbleef vervolgens enkele dagen in deze omgeving. Het hoofdkwartier was gevestigd bij het kasteel Rineauville.
Militairen van de Prinses Irene Brigade tijdens de veldtocht in Normandië, augustus 1944.
Gevechten bij Chateau St. Côme
Gevechten bij Chateau St. Côme
Gevechtsgroepen I en III trokken verder naar het oosten, waar geallieerde eenheden met behulp van Baileybruggen de rivier de Dives overstaken. De Britse 3rd Parachute Brigade, die ten zuiden van de Irene Brigade oprukte, ondervond op de route naar Dozulé zware Duitse tegenstand. Verschillende aanvallen leverden aanvankelijk weinig resultaat op.
De Prinses Irene Brigade bleef tot 20 augustus in haar stellingen. Daarna rukte zij verder op en bereikte zij op 21 augustus Perriers. De Britse parachutisten trokken ondertussen verder in de richting van Dozulé, waar de Duitse troepen zich eveneens terugtrokken. In de omgeving van Annebault werd nog gevochten.
De Irene Brigade kreeg in deze fase niet overal rechtstreekse gevechtstaken toegewezen. De militairen werden onder meer ingezet voor patrouilles en verkenningen. Ook deze werkzaamheden waren gevaarlijk. In het gebied lagen nog mijnen en andere explosieven die de terugtrekkende Duitse troepen hadden achtergelaten.
Het fatale ongeval van 18 augustus 1944
Gerardus Martens kwam op 18 augustus 1944 in de omgeving van Ranville in Normandië om het leven.
Hij zou betrokken zijn geweest bij het helpen van gewonde Britse militairen die zich in een mijnenveld bevonden. Toen een vliegtuig naderde, zocht hij dekking in een schutterput. In die put bevonden zich een boobytrap en handgranaten. De explosieven kwamen tot ontploffing, waardoor Martens om het leven kwam.
Gerardus was 25 jaar oud.
Zijn dood laat zien hoe gevaarlijk de situatie in Normandië ook na de terugtocht van de Duitse troepen bleef. Achtergebleven explosieven konden militairen het leven kosten tijdens werkzaamheden die juist bedoeld waren om anderen te helpen.

De graven van soldaat Nicolaas den Breejen en sergeant Piet Lammers in Ranville, Normandië, augustus 1944.
Foto: Fotocollectie Anefo, Nationaal Archief, bestandnummer 934-9690.
Zijn laatste rustplaats
Op de militaire kaart staat dat Gerardus Martens aanvankelijk in Ranville, Frankrijk, werd begraven. Ook wordt vermeld dat zijn familie door het Rode Kruis op de hoogte werd gebracht.
Later kreeg hij zijn laatste rustplaats op het Militair Ereveld Grebbeberg in Rhenen. Zijn graf is geregistreerd in vak 8, rij 43.
Verder onderzoek
De militaire persoonskaart heeft belangrijke nieuwe informatie opgeleverd over de loopbaan van Gerardus Martens. Zijn uitzendingen naar Suriname, zijn terugkeer naar Engeland en zijn plaatsing bij de Prinses Irene Brigade zijn nu beter in beeld.
Er blijven echter vragen bestaan. Zo is nog niet vastgesteld welke taken hij in Suriname uitvoerde, waarom hij in 1943 werd veroordeeld tot gevangenisstraf en hoe de tegenstrijdigheid tussen de vermelde vertrek- en overlijdensdatum moet worden verklaard.
Aanvullende militaire dossiers, strafstukken of documenten uit de archieven van de Prinses Irene Brigade kunnen mogelijk meer duidelijkheid geven.
Bronnen
- Militaire persoonskaart van Gerardus Martens.
- Gegevens over zijn graf op het Militair Ereveld Grebbeberg.
- Fotocollectie Anefo, Nationaal Archief, bestandnummer 934-9690.
- Historische informatie over de inzet van de Prinses Irene Brigade in Suriname en Normandië.