Kraaij, S.
Erelijst gesneuvelden > Namenlijst slachtoffers Veldtocht
Achternaam: KraaijVoornaam: Steven
Voorletters: S.
Rang: Sergt.
Mil. Onderdeel: Kon.Ned.Brig.Prinses Irene
Geboorteplaats: Putten
Geboortedatum: 07-05-1919
Overlijdensplaats: Hedel
Overlijdensdatum: 23-04-1945
Begraafplaats: Oude begraafplaats te Putten
Gemeente: Putten
Provincie: Gelderland
Land: Nederland
Vak:
Rij:
Nummer: 4
Jeugd en familie in Putten
Steven Kraaij, door familie en vrienden ook wel Steef genoemd, werd op 7 mei 1919 geboren in Putten op de Veluwe. Hij was een zoon van landbouwer Jan Kraaij (1892–1978) en Hendrika Koopman (1895–1951). Zijn ouders trouwden op 9 augustus 1918 in Putten en woonden aan de Arkemheenseweg in het buurtschap Bijsteren, net buiten het dorp.
Het gezin telde zes kinderen: Steven (1919–1945), Hendrikje, bijgenaamd Hent (1921–2000), Peter (1923–1999), Rutger, bijgenaamd Rut (geboren in 1928), Johanna, bijgenaamd Jo (1929–2009), en Hendrika, bijgenaamd Riek (geboren in 1939).
Steven groeide op in een gereformeerd boerengezin. Zijn familie en zijn geloof zouden later, tijdens de oorlog, een belangrijke rol blijven spelen in zijn leven.
De meidagen van 1940 en de vlucht naar Engeland
In januari 1940 meldde Steven zich als dienstplichtig militair in Voorschoten. Hij werd ingedeeld bij de 1e batterij van de 4e afdeling van het 2e Depot Bereden Artillerie. Zijn onderdeel werd vervolgens overgebracht naar Noord-Brabant, waar het deel uitmaakte van de Peel-Raamstelling, een Nederlandse verdedigingslinie die bij een Duitse aanval stand moest houden.
Op 10 mei 1940 vielen Duitse troepen Nederland binnen. De Nederlandse verdediging werd geconfronteerd met een grote Duitse overmacht. Het onderdeel van Steven werd onder de voet gelopen, waarna hij met enkele andere militairen via Antwerpen naar Zeeuws-Vlaanderen vluchtte.
Toen ook dit deel van Nederland capituleerde, trok Steven langs de Belgische kust in de richting van Duinkerken. Hij slaagde erin met een boot naar Engeland te ontkomen.
Voor zijn familie in Putten bleef lange tijd onzeker of hij de vlucht had overleefd. Uiteindelijk kreeg het gezin via het Rode Kruis bericht dat Steven nog in leven was.
In Engeland maakte hij aanvankelijk deel uit van het Nederlandsch Legioen, de voorloper van de Koninklijke Nederlandsche Brigade Prinses Irene. Daarmee begon een periode waarin hij ver van huis zou dienen en uiteindelijk naar verschillende delen van de wereld zou worden gestuurd.
Naar Suriname met de Prinses Irene Brigade
Na de Duitse inval in Nederland waren ook Suriname en de Nederlandse Antillen in oorlog met Duitsland. De aanwezigheid van belangrijke economische installaties maakte de verdediging van deze gebieden van groot belang. In Suriname bevonden zich onder meer olieraffinaderijen en bauxietmijnen die beschermd moesten worden tegen mogelijke vijandelijke acties.
De Kodak-camera van Steven
In het najaar van 1941 werd een beroep gedaan op de Prinses Irene Brigade om militairen beschikbaar te stellen voor de beveiliging van Suriname. Steven was een van de 156 vrijwilligers die naar West-Indië werden uitgezonden.
De militairen werden ondergebracht in een oud schoolgebouw aan de Burenstraat in Paramaribo. Hun taken bestonden onder meer uit het bewaken van het paleis van de gouverneur, Fort Nieuw-Amsterdam, de Prinses Irene-kazerne en het Duitse interneringskamp. Ook het vliegveld in aanbouw bij Zanderij en de plaats Albina aan de Marowijnerivier behoorden tot de locaties waar bewaking nodig was.
Later werden militairen van de brigade eveneens ingezet bij de bewaking van Jodensavanne, waar het Nederlandse bestuur tijdens de oorlog een interneringskamp had ingericht.
Steven in Suriname zwaaiend met zijn revolver
Pijl en boog uit Suriname
Het verblijf in Suriname betekende voor Steven een ingrijpende verandering. Hij was vanuit het bezette Europa naar Engeland gevlucht, had zich bij de Nederlandse strijdkrachten in ballingschap aangesloten en bevond zich nu duizenden kilometers van zijn geboorteplaats.
In Paramaribo zou hij bovendien een belangrijke persoonlijke ontmoeting hebben: hij leerde er Henriëtte Flora Schloss kennen, die iedereen Florry noemde.
Een huwelijk in Paramaribo
Florry Schloss werd geboren op 23 november 1917. Ze werkte als typiste en woonde in Paramaribo bij haar zus Doffie en diens echtgenoot Rudy Wong Chung, aan de Costerstraat 100.
Steven en Florry kregen een relatie en trouwden op 24 november 1943. Na hun huwelijk gingen ze samen in een klein huis wonen. Het geluk was echter van korte duur.
De Prinses Irene Brigade had militairen nodig voor de naderende geallieerde invasie in West-Europa. Steven was inmiddels bevorderd tot sergeant. Op 7 januari 1944 vertrok hij per schip uit Suriname om zich weer bij de brigade in Europa aan te sluiten.
De legerkist van Steven
Florry bleef achter in Paramaribo en keerde terug naar het huis van haar zus.
Tijdens de reis naar Europa maakte Steven een tussenstop van ongeveer drie weken in New York. In Woodside, een voorstad van de stad, woonde een groot deel van zijn schoonfamilie. Hij kon er kennismaken met zijn schoonvader Julius J. Schloss (1895–1974), zijn schoonzussen Helene en Coba en zijn zwager Charles.
Voor Steven was dit een bijzondere gelegenheid om tijd door te brengen met de familie van zijn vrouw, voordat hij opnieuw naar het Europese oorlogstoneel vertrok.
Na een gevaarlijke zeereis bereikte hij veilig Gourock in Schotland. Vervolgens reisde hij per trein naar Wolverhampton, waar het basiskamp van de Prinses Irene Brigade was gevestigd.
Terug naar Engeland en de voorbereiding op de invasie
In Engeland werd Steven herenigd met zijn kameraden van de Prinses Irene Brigade. De militairen bereidden zich intensief voor op hun inzet op het Europese vasteland.
Na een maandenlange opleiding en training landde Steven op 7 augustus 1944 met zijn onderdeel in Normandië. De brigade trok vervolgens door Frankrijk en België, waar de Nederlandse militairen te maken kregen met zware gevechten.
Bij Beringen in België maakte Steven de strijd van dichtbij mee. Na deze gevechten volgden verdere verplaatsingen en operaties, waarbij de brigade steeds verder richting Nederland trok.
Steven bevond zich daarna enige tijd in de omgeving van Grave en maakte de gevechten bij Tilburg mee.
Van Normandië naar Nederland
Na de gevechten in Noord-Brabant verbleef Steven enige tijd in 's-Gravenmoer. Daar onderhield hij nauwe contacten met leden van de plaatselijke gereformeerde gemeenschap.
Voor de inwoners was het bijzonder om Nederlandse militairen van de Prinses Irene Brigade te ontmoeten. Na jaren van Duitse bezetting waren zij bevrijd, maar een groot deel van Nederland lag nog achter de grote rivieren in bezet gebied. De oorlog was nog niet voorbij.
De brigade werd later ingezet op Walcheren en Noord- en Zuid-Beveland. Daar moesten de militairen de kuststrook bewaken en verdedigen tegen mogelijke Duitse aanvallen.
Steven kwam met Gevechtsgroep I in Middelburg terecht en werd daar ingekwartierd in de hbs. Van de contacten die hij tijdens deze periode onderhield, zijn brieven van verschillende families bewaard gebleven.
De persoonlijke contacten die Steven in de plaatsen waar hij verbleef opbouwde, laten zien dat hij niet alleen als militair herinnerd werd. Hij maakte ook deel uit van het dagelijks leven van de mensen die hem tijdens de oorlog onderdak boden en met wie hij zijn vrije tijd doorbracht.
Aangepaste versie van kaartje Hedel door maj. Paessens
De laatste gevechten bij Hedel
In april 1945 naderde de bevrijding van Nederland haar voltooiing. Toch was een groot deel van het westen en noorden van het land nog bezet. De grote rivieren vormden de frontlinie.
De Prinses Irene Brigade bevond zich aan de zuidzijde van de Maas, in de omgeving van het oude Fort Crèvecoeur, tegenover Hedel. Steven had via de radio vernomen dat zijn geboorteplaats Putten inmiddels was bevrijd. Hij diende een verzoek in om zijn familie te bezoeken, maar kreeg daarvoor geen toestemming. Er stond nog een militaire opdracht te wachten in de Bommelerwaard.
Deze opdracht maakte deel uit van Operatie Orange. De Prinses Irene Brigade moest bij Hedel de Maas oversteken, een bruggenhoofd vormen en vervolgens oprukken in de richting van Kerkdriel. Britse troepen zouden bij Alem oversteken. Samen moesten zij een positie opbouwen van waaruit de geallieerden verder noordwaarts konden trekken en de brug bij Zaltbommel konden proberen te veroveren.
De operatie begon op 22 april 1945 om middernacht. De oversteek en de daaropvolgende gevechten bleken bijzonder zwaar. De Nederlandse militairen kregen te maken met fel Duits verzet.
Steven was ingedeeld als schutter van een Vickers-mitrailleur bij de ondersteuningsgroep van kapitein Post. Samen met het vierde peloton onder leiding van luitenant Rueb verdedigde hij stellingen bij het viaduct onder de weg tussen Zaltbommel en Den Bosch.
Zijn positie boven op een dijk bleek gevaarlijk. Tijdens de gevechten werd Steven door een Duitse sluipschutter in zijn hoofd getroffen.
Sergeant Steven Kraaij sneuvelde op 23 april 1945, slechts enkele dagen voor zijn 26ste verjaardag.
Zijn dood betekende een groot verlies voor zijn familie, zijn kameraden en de mensen in 's-Gravenmoer die hem tijdens zijn verblijf hadden leren kennen. Voor hen was de bevrijding overschaduwd door het verlies van een jonge man met wie zij een persoonlijke band hadden opgebouwd.
Het Bronzen Kruis
Voor zijn optreden tijdens de gevechten bij Hedel werd Steven Kraaij postuum onderscheiden met het Bronzen Kruis.
De onderscheiding werd hem toegekend bij Koninklijk Besluit nr. 38 van 20 maart 1946, wegens zijn:
“Moedig en beleidvol optreden getoond tijdens de gevechten bij Hedel in april 1945.”
Het Bronzen Kruis was een erkenning voor zijn moed en optreden tijdens de laatste gevechten van de Prinses Irene Brigade op Nederlandse bodem.
Het viaduct in Hedel (foto W. v. Engelen, Hedel)
De begrafenis en de herinnering aan Steven
Na zijn sneuvelen kreeg Steven aanvankelijk een voorlopig veldgraf onder het viaduct bij Hedel. Het veldkruis dat zijn graf markeerde, is bewaard gebleven en was in het bezit van zijn zus Riek Evers-Kraaij.
Familie bij herbegrafenis
Ongeveer drie maanden na zijn overlijden werd Steven op verzoek van de familie herbegraven op de Oude Begraafplaats in Putten. Daar kreeg hij een indrukwekkend graf, waarop ook zijn helm te zien is.
Zijn graf vormt een blijvende herinnering aan de jonge sergeant die na zijn vlucht uit Nederland via Engeland en Suriname terugkeerde naar Europa om bij te dragen aan de bevrijding van zijn vaderland.
De gemeente Putten besloot in oktober 1990 een straat in een nieuwe woonwijk naar Steven te vernoemen. De Steven Kraaijstraat herinnert aan zijn leven en zijn offer tijdens de Tweede Wereldoorlog..
De straatnaam en zijn graf houden de herinnering levend aan een inwoner van Putten die op jonge leeftijd naar het buitenland vluchtte, zich aansloot bij de Nederlandse strijdkrachten en uiteindelijk tijdens de laatste gevechten van de oorlog in Nederland sneuvelde.
Herinneringen uit 's-Gravenmoer
Een bijzondere herinnering aan Steven Kraaij is afkomstig van iemand uit 's-Gravenmoer, bij Dongen. Het verhaal beschrijft hoe de bevolking na de bevrijding in oktober 1944 kennismaakte met de geallieerde militairen die in het dorp verbleven.
De herinnering luidt:
"Op 30 oktober 1944 werden wij bevrijd. Jammer genoeg liep de bevrijdende opmars dood bij de grote rivieren. Een groot deel van ons land, met onze grote steden, hebben nog een Hongerwinter mee moeten maken.Wij hebben tijd genoeg gehad om met onze bevrijders kennis te maken. Hadden we eerst Duitsers in ons huis gehad, nu kwamen de Engelsen, de Polen en later de mannen van onze eigen Prinses Irene Brigade. Dat werd in die winteravonden een gezellige boel in de kamer: de jongens kregen van moeder te drinken en zij zetten de "tins" met sigaretten op de tafel. Een kleine Poolse soldaat had moeders hart gestolen. Hij heette Jozef, maar moeder noemde hem steevast: "Mòòzeske". Die Polen spraken Duits, of Engels, maar hadden moeite met de letter "h". Zo vroegen ze, als ze zich 's morgens wilden scheren: "Haben Sie geiss (heiss) Wasser für mich?" Of in het Engels: "Have you some got (hot) water for me?"Achter ons huis waren enkele kanonnen opgesteld, die in de richting van de Bergse Maas vuurden. Als de school uitging, kwamen er steevast wat jongens naar dat schieten kijken. Het gebeurde wel, dat ze op de loop mochten zitten, die bij een schot een beetje omhoog wipte. Dat vonden ze leuk. Ook de jongens van de Irene Brigade kwamen in ons dorp, dat waren Nederlanders, die kon iedereen verstaan. Met één van hen, Steven Kraaij, een jongen uit Putten, kregen we een bijzondere band. Hij was ook gereformeerd en ging op zondag met ons naar de kerk. Een poos later vertrokken ze naar de Bommelerwaard. Daar ontstond vuurcontact met de Duitsers en daarbij werd onze vriend dodelijk getroffen. Wat legde dat een domper op de vreugde van het bevrijd zijn. Een broer van Ad Kanters, die na de bevrijding dienst had genomen in de brigade, kwam de droeve boodschap brengen. "
Deze herinnering maakt duidelijk hoe hecht de band kon worden tussen de militairen van de brigade en de Nederlandse gezinnen bij wie zij tijdens de oorlog verbleven. Steven was voor deze familie niet alleen een militair van de Prinses Irene Brigade, maar ook een vriend die op zondag met hen naar de kerk ging.
Zijn sneuvelen maakte daardoor diepe indruk op de mensen die hem hadden leren kennen.
Florry na de oorlog
Na Stevens dood bleef zijn vrouw Florry achter in Suriname. Op 5 februari 1946 vertrok zij met de SS Stuyvesant naar Nederland. Eind februari kwam zij aan.
Aanvankelijk verbleef zij enkele weken bij de familie van Steven in Putten. Daarna trok zij in bij haar tante Judith Bucaille-Schloss, die woonde aan de Polstraat 80 in Deventer.
Florry werd later verpleegster en werkte onder meer in Amsterdam-Bijlmer. Zij hertrouwde niet. Begin jaren negentig overleed zij.
Het huwelijk van Steven en Florry had slechts korte tijd geduurd. Door de oorlog waren zij na hun huwelijk al na enkele weken van elkaar gescheiden. Steven keerde terug naar Europa om te vechten voor de bevrijding, maar kwam daarbij om het leven voordat hij zijn vrouw en familie opnieuw kon zien.
Bron
De webmaster schreef in 2015 voor de plaatselijke krant De Puttenaer een artikel over Steven Kraaij. Het artikel kwam tot stand nadat hij tijdens zijn onderzoek naar de gesneuvelden van de Prinses Irene Brigade in contact was gekomen met Riek Evers-Kraaij, Stevens zus. Dankzij haar informatie kon zijn bijzondere levensloop nader worden gereconstrueerd. Klik hier.
Met dank aan Rika en Henk Evers, Lous Wijnand.